[خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقىنىڭ تور بېكىتىدىن ئېلىنغان، ترامپ بىلەن شىنىڭ جەنۇبىي كورېيەنىڭ بۇساندىكى ئالدىنقى قېتىملىق ئۇچرىشىشىنى تىلغا ئالغان ئاساستا، ئۇلارنىڭ كېيىنكى ئۇچرىشىشىنى ئېلان قىلغان بىر پارچە رەسىم.]
ئۇيغۇر مەسىلىسىدە سۈكۈت قىلىش، خىتايلارنىڭ ئامېرىكا پىرېزىدېنتى قىلغان ھەرقانداق باياناتنى ئۆز مەنپەئەتىگە بۇرمىلىشىنى ئاسانلاشتۇرۇۋېتىدۇ.
ئاپتورى: كۆك بايراق | 2026-يىلى 14-ماي
ھۆرمەتلىك پىرېزىدېنت،
سىز 14- ۋە 15-ماي كۈنلىرىدىكى خىتاي زىيارىتىڭىزگە تەييارلىق قىلىۋاتقاندا، مەن ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ۋەزىيىتى توغرىسىدا ھەم ئۈمىد، ھەم جىددىيلىك ئىچىدە بۇ خەتنى يېزىۋاتىمەن.
سىزنىڭ ئىلگىرى ۋېنېزۇئېلا ۋە ئىران قاتارلىق دۆلەتلەردىكى كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىلىرىگە تۇتقان پوزىتسىيەڭىز، بۇنداق مەسىلىلەرنىڭ پەقەت قۇرۇق سۆز بىلەنلا ئەمەس، بەلكى كونكرېت سىياسىي ھەرىكەتلەر ۋە پىرىنسىپلىق رەھبەرلىك ئارقىلىق ھەل قىلىنىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىدى. دەل مۇشۇ ھەرىكەتلىرىڭىز سەۋەبىدىن مەن بۈگۈن ئۇيغۇر خەلقىگە ۋاكالىتەن سىزگە مۇراجىئەت قىلىشقا ئىلھاملاندىم.
خىتاي ئۆز ئالدىغا نام بەرگەن ۋە نۇرغۇن ئۇيغۇرلار شەرقىي تۈركىستان دەپ بىلىدىغان بۇ رايون ھېلىھەم چوڭقۇر ۋە ئۈزلۈكسىز ئىنسانىي ئازاب-ئوقۇبەتلەرنىڭ مەركىزى بولماقتا.
سىزنىڭ بىرىنچى قەرەللىك ھۆكۈمىتىڭىز مەزگىلىدە، ئامېرىكا ئۇيغۇرلارغا قىلىنغان ۋەھشىيلىكلەرنى رەسمىي ھالدا ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلغان تۇنجى ھۆكۈمەت بولدى. شۇنىڭدىن بۇيان، دۇنيادىكى يىگىرمىدىن ئارتۇق ھۆكۈمەت ۋە پارلامېنت خەلقئارانىڭ كۈچىيىۋاتقان تونۇشى ۋە كۆڭۈل بۆلۈشىنى ئەكس ئەتتۈرگەن ھالدا ئوخشاش مەيداننى قوللاندى.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بەزى ھۆكۈمەتلەر بۇ مەسىلىنى داۋاملىق رەت قىلماقتا، كىچىكلەتمەكتە ياكى سىياسىيلاشتۇرماقتا. بۇ خىل ئەھۋال ئامېرىكانىڭ ئىزچىل رەھبەرلىك رولىنى ھەر قاچانکىدىنمۇ بەكرەك مۇھىم ئورۇنغا قويىدۇ.
ئۇيغۇر مەسىلىسى پەقەت ئىنسانپەرۋەرلىك مەسىلىسىلا ئەمەس، ئۇ يەنە بىر ئىستراتېگىيەلىك مەسىلە. ئۇ دۇنيانىڭ ئامېرىكا ۋە خىتايغا بولغان كۆزقارىشىنى شەكىللەندۈرىدۇ شۇنداقلا خەلقئارا دىپلوماتىيەدىكى ئىشەنچلىكلىكنىڭ مۇھىم سىنىقى بولۇپ قالماقتا. ئۇنى ھەل قىلىش خىتاي بىلەن بولغان سۆھبەتنى ئاجىزلاشتۇرمايدۇ؛ ئەكسىچە، ئامېرىكا تاشقى سىياسىتىنىڭ ئىزچىللىقىنى، ئەخلاقىي نوپۇزىنى ۋە يەر شارىدىكى ئورنىنى كۈچەيتىدۇ.
ئۇيغۇرلار دۇنيادىكى ئامېرىكاغا ئەڭ مايىل مۇسۇلمان جامائەتلىرىنىڭ بىرى دەپ كەڭ ئېتىراپ قىلىنىدىغان بولۇپ، ئوخشىمىغان جەمئىيەتلەر ئوتتۇرىسىدا چۈشىنىش كۆۋرۈكى بولالايدۇ. بىراق، ئۈزلۈكسىز داۋاملىشىۋاتقان باستۇرۇش مۇقىمسىزلىقنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرىدۇ، ئۈمىدسىزلىكنى ئۇلغايتىدۇ ۋە زور ئازاب-ئوقۇبەتلەرنى ئۇزارتىدۇ.
ئەگەر خىتاي بىلەن بولغان سۆھبەتلەر پەقەت سودا ۋە ئىقتىسادىي مەسىلىلەرگىلا مەركەزلىشىپ، كىشىلىك ھوقۇق — جۈملىدىن ئۇيغۇر ئىرقىي قىرغىنچىلىقى توغرىسىدا سۈكۈت قىلىنسا، بۇ خىل سۈكۈت ئۇيغۇرلار ۋە باشقا زىيانكەشلىككە ئۇچرىغان خەلقلەر ئارىسىدا يەنىمۇ ئىلگىرىلىگەن باستۇرۇشلارغا ئىلھام بېرىش ۋە ئۈمىدسىزلىكنى چوڭقۇرلاشتۇرۇش خەۋپىنى پەيدا قىلىدۇ.
خىتاي رەھبەرلىرى بىلەن بولغان ئۇچرىشىشلار جەريانىدا ئۇيغۇر مەسىلىسىنى قىسقىچە بولسىمۇ تىلغا ئېلىش خەلقئارا جەمئىيەتكە كۈچلۈك بىر سىگنال بېرىدۇ ۋە ئۆزلىرىنى ئۇنتۇلۇپ كەتكەندەك ھېس قىلىۋاتقان مىليونلىغان كىشىلەرگە ئۈمىد بېغىشلايدۇ.
ئۇيغۇرلار دۇنيانىڭ دىققىتىگە ۋېنېزۇئېلا ياكى ئىران خەلقىدىن قېلىشمايدىغان دەرىجىدە، ھەتتا ئۇلاردىنمۇ بەكرەك جىددىي موھتاج. ئۇيغۇرلارنىڭ كىشىلىك ھوقۇقىنى قوللاش ئامېرىكانىڭ مەنپەئەتىگە زىت كەلمەيدۇ؛ بەلكى ئۇنىڭ بىلەن بىردەكلىككە ئىگە.
مەن يەنە خىتاي دۆلەت تاراتقۇلىرى ۋە ھۆكۈمەت ئورگانلىرىنىڭ كېيىنچە رەسمىي باياناتلارنى ۋە دىپلوماتىك سۆزلەرنى قانداق ئېلان قىلىدىغانلىقى مەسىلىسىدە ئېھتىياتچان بولۇشقا ھۆرمەت بىلەن مۇراجىئەت قىلىمەن. چەت ئەل رەھبەرلىرى ۋە خەلقئارالىق ئەمەلدارلارنىڭ خىتاي زىيارىتى جەريانىدا قىلغان سۆزلىرىنىڭ تاللاپ تەرجىمە قىلىنغان، قايتا ياسالغان ياكى بېيجىڭنىڭ سىياسەتلىرىنى قانۇنلۇق قىلىپ كۆرسىتىدىغان شەكىلدە بۇرمىلانغانلىقىغا دائىر نۇرغۇن مىساللار بار.
سىزنىڭ بىۋاسىتە سۆزلەش ئۇسلۇبىڭىز ۋە غەيرىي رەسمىي يېقىنلىشىش ئۇسۇلىڭىز سەۋەبىدىن، ھەتتا ئادەتتىكى دىپلوماتىك سۆزلەرمۇ ئارقا كۆرۈنۈشىدىن ئايرىۋېتىلىپ، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ھەرىكەتلىرىنى قوللىغانلىق ياكى قوبۇل قىلغانلىق سۈپىتىدە كۆرسىتىلىشى مۇمكىن. بۇنداق تەسۋىرلەشلەر دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئامېرىكانى ئەركىنلىك ۋە ئىنسان قەدىر-قىممىتىنىڭ قوغدىغۇچىسى دەپ قارايدىغان كىشىلەرنى ئۈمىدسىزلەندۈرۈپ قويۇشى مۇمكىن.
ئامېرىكا ئۇيغۇرلارغا تۇتۇلغان مۇئامىلىنى رەسمىي ھالدا ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەپ ئېلان قىلغان تۇنجى دۆلەت بولدى. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن نۇرغۇنلىغان ھۆكۈمەتلەر، پارلامېنتلار، خەلقئارالىق قانۇن مۇتەخەسسىسلىرى ۋە كىشىلىك ھوقۇق ئورگانلىرى ۋەزىيەتنى ئىرقىي قىرغىنچىلىق ياكى ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت شەكىللەندۈرىدۇ دەپ تەسۋىرلىدى.
شۇ سەۋەبتىن، سىزنىڭ ھۆكۈمىتىڭىز مەزگىلىدە نامايان قىلىنغان ئېنىقلىق ۋە ئەخلاقىي رەھبەرلىك چوقۇم قوغدىلىشى ھەمدە بۇ قېتىمقى زىيارەتتە قەستسىز ھالدا زىيانغا ئۇچراپ قالماسلىقى كېرەك.
مەن سىزنىڭ بۇ قېتىمقى زىيارىتىڭىزنىڭ پەقەت ئامېرىكا-خىتاي مۇناسىۋىتىدىكى ئىلگىرىلەشلەر ۋە ئامېرىكا خەلقىنىڭ مەنپەئەتىگىلا ئەمەس، بەلكى ئۇيغۇرلار ۋە باشقا ئېزىلگەن مىللەتلەر تارتىۋاتقان ئازاب-ئوقۇبەتلەرگە قارىتا دۇنيانىڭ تېخىمۇ چوڭقۇر تونۇشقا ئىگە بولۇشىغىمۇ تۆھپە قوشۇشىنى چىن دىلىمدىن ئۈمىد قىلىمەن.
ھۆرمەت بىلەن: كۆك بايراق
https://bitterwinter.org/the-uyghurs-and-the-hidden-risk-of-trumps-china-trip-an-open-letter/
