بېرلىن [گېرمانىيە]، 9-ئىيۇن (ANI خەۋىرى): دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ باياناتىغا ئاساسلانغاندا، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) ۋە ئۇيغۇر دېموكراتىيە ۋە كىشىلىك ھوقۇق مەركىزىنىڭ ھەمكارلىشىشى، گېرمانىيە فېدېراتىپ پارلامېنتىدىكى «ئۇيغۇر دوستلۇق گۇرۇپپىسى»نىڭ قوللىشى بىلەن، 2026-يىلى 11-ئىيۇندىن 13-ئىيۇنغىچە بېرلىندا 3-نۆۋەتلىك خەلقئارا ئۇيغۇر مۇنبىرى يىغىنىنى (IUF) ئۆتكۈزىدۇ.
باياناتتا بىلدۈرۈلۈشىچە، مەزكۇر پائالىيەت خەلقئارا جەمئىيەت خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى كەڭ كۆلەمدە لاگېرلارغا قاماشقا باشلىغانلىقىنىڭ ئون يىللىقىنى خاتىرىلەۋاتقان بىر پەيتتە ئۆتكۈزۈلىدىغان بولۇپ، ئاساسلىقى مەسئۇلىيەت سۈرۈشتۈرۈش ۋە خەلقئارانىڭ ئىنكاسى توغرىسىدىكى مۇزاكىرىلەرگە مەركەزلەشمەكتە.
«لاگېرلاردىن بۇيانقى ئون يىل: تونۇشتىن مەسئۇلىيەت سۈرۈشتۈرۈشكىچە - كېيىنكى قەدەم نېمە؟» دېگەن تېما ئاستىدا ئۆتكۈزۈلىدىغان بۇ مۇنبەرگە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن پارلامېنت ئەزالىرى، دىپلوماتلار، قانۇنشۇناسلار، ئاكادېمىكلار، مۇخبىرلار، كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرى، پۇقراۋى جەمئىيەت ۋەكىللىرى ۋە چەت ئەلدىكى ئۇيغۇر جامائىتىنىڭ ئەزالىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 200 دىن ئارتۇق قاتناشقۇچى ۋە 80 گە يېقىن سۆزلىگۈچىنىڭ جەم بولۇشى كۈتۈلمەكتە.
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ مۇنبەر نۆۋەتتە داۋاملىشىۋاتقان ۋەزىيەتتە دۇنيانىڭ بەرگەن ئىنكاسلىرىغا باھا بېرىش ۋە مەسئۇلىيەت سۈرۈشتۈرۈشنى ئىلگىرى سۈرۈشنىڭ ئەمەلىي يوللىرىنى ئىزدەشنى مەقسەت قىلىدۇ. د ئۇ ق رەئىسى تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇن ئۇيغۇرلارغا قارىتىلغان جىنايەتلەرنىڭ خەلقئارادىكى ئېتىراپ قىلىنىش دەرىجىسى ئاشقان بولسىمۇ، لېكىن ئەمەلىي مەسئۇلىيەت سۈرۈشتۈرۈشنى ئىلگىرى سۈرۈش قەدەملىرىنىڭ يەنىلا چەكلىك ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالدى. ئۇ يەنە، بۇ نۆۋەتلىك مۇنبەرنىڭ ئاشۇ ئېتىراپ قىلىشنى ئەمەلىي ھەرىكەتكە ئايلاندۇرۇشقا مەركەزلىشىدىغانلىقىنى قەيت قىلدى.
ئاخبارات باياناتىدا كۆرسىتىلىشىچە، ئۇيغۇر دېموكراتىيە ۋە كىشىلىك ھوقۇق مەركىزىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا، مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەرنىڭ دۆلەت چېگراسىدىن ھالقىغان ھەمكارلىقىنىڭ كۈنسېرى كۈچىيىشىگە تاقابىل تۇرۇشتا، كىشىلىك ھوقۇق قوغدىغۇچىلىرى ئوتتۇرىسىدىكى خەلقئارالىق ھەمكارلىقنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلىگەن.
ئۈچ كۈن داۋاملىشىدىغان بۇ يىغىندە ئاساسلىق نۇتۇقلار، گۇرۇپپا مۇنازىرىلىرى، يۇمىلاق ئۈستەل سۆھبەتلىرى، قوشۇمچە پائالىيەتلەر ۋە شەرقىي تۈركىستان ۋە ئۇنىڭ سىرتىدىكى تەرەققىياتلار تەكشۈرۈلگەن يېڭى تەتقىقاتلارنىڭ تونۇشتۇرۇلىدىغانلىقى تەكىتلەنگەن. مۇھىم تېمىلار مەسئۇلىيەت سۈرۈشتۈرۈش مېخانىزمى، مەجبۇرىي ئەمگەككە قارشى تۇرۇشنى ئىجرا قىلىش، دۆلەت چېگراسىدىن ھالقىغان زىيانكەشلىك، ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىنى قوغداش ھەمدە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت ۋە ئىرقىي قىرغىنچىلىق دەۋالارىغا خەلقئارا قانۇن ئارقىلىق بېرىلىدىغان ئىنكاسلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئۇيغۇر مەسىلىسى خەلقئارانىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى تارتماقتا. كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى، تەتقىقاتچىلار ۋە بىر قىسىم ھۆكۈمەتلەر خىتاينىڭ شەرقىي تۈركىستان رايونىدىكى ئۇيغۇرلار ۋە باشقا مۇسۇلمان ئاز سانلىق مىللەتلەر دۇچ كېلىۋاتقان دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى، مەدەنىيەت يوقىتىش، كۆزىتىش، تۇتۇپ تۇرۇش سىياسەتلىرى ۋە ئەمگەك شارائىتى قاتارلىقلارغا قارىتىلغان چەكلىمىلەر توغرىسىدا ئەندىشىلىرىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ كەلمەكتە. بېيجىڭ تەرەپ بولسا جىنايەت ئەيىبلەشلىرىنى رەت قىلىپ، ئۆزلىرىنىڭ سىياسەتلىرىنىڭ ئەسەبىيلىككە تاقابىل تۇرۇش ۋە تەرەققىياتنى ئىلگىرى سۈرۈشنى مەقسەت قىلىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ كەلمەكتە.
