جەنۋە [شىۋېيتسارىيە]، 25-ئىيۇن (ANI): ئۇيغۇر دېموكراتىيە مەركىزىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا خەلقئارا جەمئىيەتنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا تۇتقان مۇئامىلىسىگە قارشى تېخىمۇ كۈچلۈك تەدبىر قوللىنىشقا چاقىرىپ، بېيجىڭنىڭ قانۇن چىقىرىش ۋە دىپلوماتىك تەسىرىدىن پايدىلىنىپ مىللىي كىملىكنى باستۇرۇۋاتقانلىقىنى ۋە جاۋابكارلىقتىن قېچىۋاتقانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى.
جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلگەن بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى (UNHRC) نىڭ 62-نۆۋەتلىك يىغىنى جەريانىدا سۆزلىگەن ئەيسا، ئۇيغۇرلار دۇچ كېلىۋاتقان ۋەزىيەتنىڭ يەنىلا «ئېغىر» ئىكەنلىكىنى، مىليونلىغان كىشىنىڭ ئۆزى باستۇرۇش ھەرىكىتى دەپ تەسۋىرلىگەن زۇلۇم ئاستىدا داۋاملىق ئازاب چېكىۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى. ئۇ خىتاينى ئۆزى نۆۋەتتە داۋاملىشىۋاتىدۇ دەپ كۆرسەتكەن ئىرقىي قىرغىنچىلىقنى «يوشۇرۇش ۋە ئاقلاش» ئۈچۈن ئىقتىسادىي ۋە دىپلوماتىك تەسىرىدىن پايدىلىنىۋاتىدۇ دەپ ئەيىبلىدى.
ئەيسا خىتاينىڭ مارت ئېيىدا ماقۇللىغان «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى ۋە تەرەققىياتى قانۇنى» غا ئالاھىدە ئەندىشە قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، بۇ قانۇننىڭ نامىغا قارىماي، ئۇيغۇر ۋە تىبەتلەرنىڭ ئۆزگىچە كىملىكىنى يوقىتىشنى مەقسەت قىلغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇ ئۇيغۇر تىلى مائارىپىغا قويۇلغان چەكلىمىلەر ۋە ئۇيغۇر-تىبەت بالىلىرى ئۈچۈن ياتاقلىق مەكتەپلەرنى كېڭەيتىش قاتارلىق تەدبىرلەرنىڭ، بۇ قانۇن رەسمىي ماقۇللىنىشتىن كۆپ يىللار ئىلگىرىلا يولغا قويۇلغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.
ئەيسانىڭ ئېيتىشىچە، بۇ قانۇن مىللىي ۋە مەدەنىيەت كىملىكىگە زىيان يەتكۈزىدىغان سىياسەتلەرنى قانۇنىي ئاساس بىلەن تەمىنلەيدىكەن. ئۇ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىغا ئەزا دۆلەتلەرنى بۇ قانۇننى ئەستايىدىل تەكشۈرۈشكە ۋە بۇ مەسىلىنى كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىدە ئوتتۇرىغا قويۇشقا چاقىردى.
بۇ ئۇيغۇر پائالىيەتچى يەنە بېيجىڭنىڭ بۇ ھەرىكىتىنىڭ دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش سىياسىتى ئارقىلىق خىتاي چېگراسىدىن ھالقىپ كەتكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرى ۋە چەت ئەلدىكى جامائەت رەھبەرلىرىنىڭ تەھدىت ۋە خاتا ئۇچۇرلارغا دۇچ كەلگەنلىكىنى دەۋا قىلدى. ئۇ نۇرغۇن پائالىيەتچىلەرنىڭ خىتاينىڭ شىنجاڭ رايونىدا قالغان تۇغقانلىرىدىن ئەندىشە قىلغانلىقى ئۈچۈن جامائەت ئالدىدىكى تەشۋىقات پائالىيەتلىرىنى ئازايتقانلىقىنى ئېيتتى.
ئەيسا بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى كىشىلىك ھوقۇق ئالىي كومىسسارلىقى ئىشخانىسىنىڭ 2022-يىللىق باھالاش دوكلاتىنى تىلغا ئېلىپ، دوكلاتتىكى ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت يۈز بەرگەن بولۇشى مۇمكىنلىكىگە ئائىت بايقاشلارغا قارىتا ھېچقانداق ئەھمىيەتلىك ھەرىكەت قوللىنىلمىغانلىقىنى ئېيتتى. ئۇ ئەزا دۆلەتلەرنى داۋاملىشىۋاتقان كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى ھەل قىلىش ۋە كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشى ئارقىلىق ئىز قوغلاپ تەكشۈرۈش تەدبىرىنى قوللىنىشتىن ئىبارەت قانۇنىي مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشقا چاقىردى. (ANI)
