مىيۇنخېن [گېرمانىيە]، 5-ئىيۇل (ANI) - دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى (د ئۇ ق) ئۆزىنىڭ ھەپتىلىك قىسقىچە دوكلاتىنى ئېلان قىلىپ، خەلقئارالىق تەشۋىقات تىرىشچانلىقلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى. د ئۇ ق ياپونىيە ۋە ياۋروپادىكى چوڭ دۇنياۋى سۇپىلاردىن پايدىلىنىپ، بېيجىڭنىڭ شەرقىي تۈركىستانلىق ئۇيغۇرلارنى نىشان قىلغان ۋە يەنىلا داۋاملىشىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق، مەجبۇرىي ئەمگەك ۋە دۆلەت ھالقىغان بېسىم قىلمىشلىرىغا دىققەت تارتتى.

26-ئىيۇندىن 28-ئىيۇنغىچە ستوكھولمغا قىلىنغان ئۈچ كۈنلۈك تەشۋىقات زىيارىتى جەريانىدا، د ئۇ ق ۋە ئۇنىڭغا قاراشلىق تەشكىلاتلارنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ۋەكىللىرى شىۋېتسىيە ئەمەلدارلىرى، پارلامېنت ئەزالىرى ۋە پۇقرالار جەمئىيىتى ۋەكىللىرى بىلەن كۆرۈشۈپ، شەرقىي تۈركىستاننىڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋەزىيىتىنى مۇزاكىرە قىلدى.

ۋەكىللەر ئۆمىكى د ئۇ ق رەئىسى تۇرغۇنجان ئالاۋۇدۇن، مۇئاۋىن رەئىس زۇمرەتئاي ئەركىن، ئۇيغۇر دېموكراتىيە ۋە كىشىلىك ھوقۇق مەركىزى (UZDM) رەئىسى دولقۇن ئەيسا ۋە شىۋېتسىيە ئۇيغۇر كومىتېتى رەئىسى بەختىنور ئابدۇرېھىملاردىن تەركىب تاپتى.

ۋەكىللەر ئۆمىكى شىۋېتسىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى، پارلامېنت ئەزاسى يۈسۈپ ئايدىن ۋە شىۋېتسىيە قەلەمكەشلەر جەمئىيىتى (PEN Sweden) بىلەن سۆھبەت ئۆتكۈزدى. ئۇلار خىتاينىڭ يېڭىدىن يولغا قويغان «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى قانۇنى»نىڭ ئۇيغۇرلارنى نىشان قىلغان مەدەنىيەت ئاسسىمىلياتسىيەسى ۋە بېسىم سىياسەتلىرىنى تېخىمۇ قانۇنلاشتۇرىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.

ئۇلار يەنە تۇتقۇن قىلىنغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرىغا بولغان ئەندىشىلىرىنى ئىپادىلىدى ھەمدە كېيىن ئۇيغۇر شائىرى، يازغۇچىسى ۋە كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىسى كۈرەش كۈسەننىڭ مىراسىنى خاتىرىلەش ئۈچۈن ئۆتكۈزۈلگەن ئاممىۋى پائالىيەتكە قاتناشتى.

تەشۋىقات پائالىيىتى پارىژدا داۋاملاشتى، دولقۇن ئەيسا 30-ئىيۇندىن 2-ئىيۇلغىچە ئۆتكۈزۈلگەن 9-نۆۋەتلىك دۇنيا ئۆلۈم جازاسىغا قارشى تۇرۇش قۇرۇلتىيىغا قاتناشتى.

ۋەكىللەرگە سۆز قىلغان ئەيسا، كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، خىتاينىڭ ئەدلىيە سىستېمىسىدا ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىش خەۋپىگە دۇچ كېلىۋاتقان ئۇيغۇر سىياسىي تۇتقۇنلىرىغا دىققەت تارتتى.

خىتاينىڭ «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى قانۇنى» 1-ئىيۇل رەسمىي يولغا قويۇلدى، بۇ بېرلىن، بىريۇسسېل، لوندون، ۋاشىنگتون، سىدنېي، توكيو، سيۇرىخ ۋە لوس ئانژېلېس قاتارلىق شەھەرلەردىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئىتتىپاقداشلىرىنىڭ ماس قەدەملىك نامايىشلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى.

ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدا، ۋەكىللەر پالاتاسىنىڭ ئىككى پارتىيەسىدىن بولغان 14 ئەزا، تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ماركو رۇبىئونى بۇ قانۇننى ئاممىۋى سورۇنلاردا ئەيىبلەشكە چاقىردى.

ئايرىم ھالدا، 2-ئىيۇل كۈنى د ئۇ ق مۇئاۋىن رەئىسى زۇمرەتئاي ئەركىن سيۇرىخ ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۆتكۈزۈلگەن سۆھبەت يىغىنىغا قاتناشتى. بۇ يىغىندا دۆلەت ھالقىغان بېسىم ۋە مۇستەبىت ھۆكۈمەتلەر ئۆز چېگراسى سىرتىدىكى مۇھاجىرلار جامائىتىنى قورقۇتۇش ياكى ئاۋازىنى ئۆچۈرۈشكە ئۇرۇنغاندا دېموكراتىك دۆلەتلەر دۇچ كېلىدىغان رىقابەتلەر تېمىسى مۇزاكىرە قىلىندى. (ANI)