كىشىلىك ھوقۇق قوغدىغۇچىسى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مۇنبىرىدە، بېيجىڭنىڭ يېڭى «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى قانۇنى»نىڭ، دۆلەتنىڭ ئۇيغۇر ۋە باشقا ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ تىلى، دىنى ۋە مەدەنىيەت كىملىكى ئۈستىدىكى كونتروللۇقىنى تېخىمۇ كۈچەيتىدىغانلىقىنى بىلدۈردى
Muslim Network TV | 2026-يىلى 17-ئىيۇل
جەنۋە، شىۋېيتسارىيە (MNTV) — تونۇلغان ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىسى، خىتاينى يېڭىدىن ماقۇللانغان «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى قانۇنى»دىن پايدىلىنىپ ئۇيغۇر، تىبەت ۋە خەنزۇ بولمىغان باشقا توپلۇقلارنى مەجبۇرىي ئاسسىمىلياتسىيە قىلىشنى كۈچەيتىۋاتىدۇ، دەپ ئەيىبلىدى ھەمدە بۇ قانۇننىڭ ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ تىللىرى، دىنلىرى ۋە مەدەنىيەت كىملىكلىرىنى يوقىتىدىغان سىياسەتلەرنى قانۇنىي ئاساس بىلەن تەمىنلەيدىغانلىقى ھەققىدە ئاگاھلاندۇردى.
«ئۇيغۇر دېموكراتىيە مەركىزى»نىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا، جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلگەن بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى (ب د ت) يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھوقۇقى مۇتەخەسسىسلەر مېخانىزمىنىڭ 19-نۆۋەتلىك يىغىنىدا سۆز قىلىپ، خىتاينىڭ 1-ئىيۇلدىن باشلاپ يولغا قويغان «مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقى ۋە تەرەققىياتى قانۇنى»نىڭ، دۆلەتتىكى ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ مەنپەئەتىنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە بىر تۇتاش دۆلەت كىملىكىنى تۈزۈملەشتۈرگەنلىكىنى بىلدۈردى.
دولقۇن ئەيسا ب د ت مۇنبىرىدە سۆزلىگەن نۇتقىدا، مەزكۇر قانۇننىڭ دۆلەتنىڭ مائارىپ، ئىجتىمائىي تۇرمۇش ۋە مەدەنىيەت كىملىكىنىڭ ئەۋلادتىن ئەۋلادقا يەتكۈزۈلۈشى ئۈستىدىكى كونتروللۇقىنى كېڭەيتىدىغانلىقىنى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا يەرلىك مىللەتلەرنىڭ تىللىرىنى، دىنىي پائالىيەتلىرىنى ۋە ئەنئەنىۋى ئۆرپ-ئادەتلىرىنى تېخىمۇ چەتكە قاقىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
ئۇ، بۇ قانۇننىڭ بېيجىڭنىڭ ئۇيغۇر، تىبەت ۋە خەنزۇ بولمىغان باشقا خەلقلەرگە قاراتقان ئۇزۇن مۇددەتلىك سىياسەتلىرىنىڭ ئەڭ يېڭى باسقۇچىغا ۋەكىللىك قىلىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
دولقۇن ئەيسانىڭ ئېيتىشىچە، بۇ قانۇن؛ كۆپ يىللاردىن بېرى داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان خالىغانچە تۇتۇپ تۇرۇش، ئائىلىلەرنى پارچىلاش، ئۇيغۇر تىلىغا قويۇلغان چەكلىمىلەر، دىنىي ۋە مەدەنىيەت مىراسلىرىنى ۋەيران قىلىش ھەمدە ئۇيغۇر توپلۇقلىرىنى ئۆزلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى ۋەتىنى بولغان شەرقىي تۈركىستاندىن سۈرگۈن قىلىش قاتارلىق سىياسەتلەرنىڭ ئارقىسىدىنلا ئوتتۇرىغا چىققان.
ئۇ، مەزكۇر قانۇننىڭ يەرلىك تىللارنى قوغداش، دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكى ۋە مەدەنىيەت ئورگانلىرىنى قوغداشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان «ب د ت يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھوقۇقى خىتابنامىسى»گە زىت كېلىدىغان بۇ خىل سىياسەتلەرنى كېڭەيتىش ئۈچۈن قانۇنىي ئاساس يارىتىپ بېرىشى مۇمكىنلىكىنى ئاگاھلاندۇردى.
يىغىن ئارىلىقىدا دولقۇن ئەيسا يەنە، شەرقىي تۈركىستاندا مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىش، ئائىلىلەرنى پارچىلاش ۋە ئۇيغۇر كىملىكىگە قويۇلغان چەكلىمىلەرنىڭ يەنىلا كەڭ كۆلەملىك داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى، يېڭى قانۇننىڭ ئۇيغۇر ۋە تىبەت كىملىكلىرىنى مەكتەپلەردىن، ئاممىۋى مەمۇرىيەتتىن ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشتىن تېخىمۇ سىقىپ چىقىرىشنى نىشان قىلىدىغانلىقىنى تىلغا ئالدى.
ئۇ يەنە، بېيجىڭنى چەت ئەلدە ياشاۋاتقان ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرىگە قارىتىلغان «دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش»نى كۈچەيتىۋاتىدۇ، دەپ ئەيىبلىدى.
دولقۇن ئەيسانىڭ سۆزىگە قارىغاندا، خىتاي ئەمەلدارلىرى ۋە ئالاقىدار ئورگانلار ب د ت يىغىنلىرىغا قاتناشقان ئۇيغۇر ھوقۇق قوغدىغۇچىلىرىنىڭ پائالىيەتلىرىنى كۆزەتكەن، ئۇلارغا تەھدىت سالغان ۋە سىن-ئارخىپلارغا ئالغان بولۇپ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئۇلارنىڭ خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق مۇنبەرلىرىگە قاتنىشىشىنى چەكلىمەكچى بولغان.
ئۇ، خىزمەتداشلىرىدىن بىرىنىڭ نۆۋەتتىكى يىغىنغا قاتنىشىش ئېتىراپنامىسىگە ئېرىشەلمىگەنلىكىنى تىلغا ئېلىپ، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئىلگىرى ئۆزىنىڭمۇ ب د ت پائالىيەتلىرىگە قاتنىشىشىنى توسۇشقا ئۇرۇنغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.
