خىتاي دۆلەت تېلېۋىزىيەسى (CCTV) 2014-يىلى 28-ئىيۇلدىكى «جىنايەتلەر» ھەققىدە خەۋەر بەردى. ئەمما ھەقىقىي جىنايەتچىلەر كىملەر ئىدى؟
2014-يىلىدىكى ئۇيغۇر خەلقىگە قارشى ھەربىي ھۇجۇمدىن كېيىن جىمىقتۇرۇش، غايىب قىلىۋېتىش ۋە دەلىل-ئىسپاتلارنى يوقىتىش ئېلىپ بېرىلدى.
ئاپتورى: ئاسىيە ئۇيغۇر | ۋاقتى: 2026-يىلى 28-ئىيۇل
2014-يىلى 28-ئىيۇل، خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى دائىرىلىرى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ يەكەن ناھىيەسىدە يېقىنقى تارىختىكى ئەڭ ئېغىر، قانلىق قىرغىنچىلىقلارنىڭ بىرىنى ئېلىپ باردى. بۇ زوراۋانلىق يەرلىك ئاھالىسىنىڭ كۆپىنچىسى، كېسىپ ئېيتقاندا %99 تىنى ئۇيغۇرلار تەشكىل قىلىدىغان ئېلىشقۇ يېزىسى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى يېزا-قىشلاقلاردا يۈز بەردى.
خىتاي ھۆكۈمىتى ئۈچۈن بۇ بىر «تېررورلۇق ھۇجۇمى» ئىدى. ئۇيغۇرلار ئۈچۈن ئېيتقاندا بولسا، بۇ يەكەن قىرغىنچىلىقى ئىدى: قۇرۇق قول پۇقرالارغا قارشى ئېلىپ بېرىلغان ھەربىي ھۇجۇم، ئارقىدىن ئالاقىنى پۈتۈنلەي ئۈزۈپ قاراڭغۇلاشتۇرۇش، ئاممىۋى تۇتقۇن قىلىش، غايىب قىلىۋېتىش ھەمدە قانچىلىق ئادەمنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكى ۋە جەسەتلەرنىڭ نەگە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى بىلىش يولىدىكى بارلىق تىرىشچانلىقلارنى چەكلەش بىلەن تەڭپۇڭلاشتى.
ئارىدىن 12 يىل ئۆتكەندىن كېيىنمۇ تولۇق ھەقىقەت يەنىلا يېپىقلىق پېتىچە تۇرماقتا. بۇ گۇۋاھچىلار، ئامان قالغۇچىلار ياكى جاۋاب ئىزدىگۈچى ئائىلىلەر بولمىغانلىقتىن ئەمەس؛ بەلكى بۇ باستۇرۇشنى ئېلىپ بارغان دائىرىلەر جىنايەت مەيدانىنى، ئارخىپلارنى، مېدىيانى، يوللارنى ۋە جەسەتلەرنى يەككە-يېگانە ئىگىلىۋالغانلىقى ئۈچۈندۇر.
ئالتە يىل ئىلگىرى، ئۆز ۋاقتىدا يەكەندە بولغان ۋە بۇ رايوننى ناھايىتى ياخشى بىلىدىغان بىر ئۇيغۇر بىلەن بىۋاسىتە سۆھبەت ئېلىپ بارغان ئىدىم. ئۇنىڭ بىخەتەرلىكىنى قوغداش ئۈچۈن، بۇ يەردە ئۇنى «ھاجىم» دەپ ئاتىدىم. ئۇنىڭ ئېيتىپ بەرگەنلىرى ئىنتايىن يۇقىرى قورقۇنچ ۋە سېنزورغا قارىماي، ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن ساقلاپ قېلىنغان نۇرغۇنلىغان گۇۋاھلىق پارچىلىرىنىڭ بىرىدۇر. بۇ ھېچقاچان يول قويۇلمىغان مۇستەقىل تەكشۈرۈشنىڭ ئورنىنى باسالمىغان بىلەن، خىتاينىڭ يوقىتىۋېتىشكە ئۇرۇنغانلىقىنى ئاچىدىغان مۇھىم بىر گۇۋاھلىقتۇر.
ۋەقە رامىزان ئېيىنىڭ ئاخىرىدا، ئۇيغۇرلار دىنىي ئېتىقاد ۋە تۇرمۇشتا ئاللىقاچان ئېغىر چەكلىمىلەر ئاستىدا ياشاۋاتقان بىر پەيتتە يۈز بەرگەنىدى. ئادەتتىكى ئائىلىۋى جەم بولۇشلار، ناماز، روزا، قۇرئان ئۆگىنىش ۋە دىنىي كىيىم-كېچەكلەر دائىرىلەر تەرىپىدىن «ئەسەبىيلىك»نىڭ ئىپادىسى سۈپىتىدە تەقىپ قىلىنىشقا باشلىغان ئىدى.
ھاجىمنىڭ ئېيتىشىچە، بىر توپ ئۇيغۇر ئاياللىرى رامىزاننىڭ ئاخىرقى كېچىلىرىدە دۇئا-ئىبادەت ۋە قۇرئان تىلاۋىتى ئۈچۈن بىر ئۆيگە يىغىلغان. ئۇلارنىڭ يىغىسى ۋە دۇئالىرى سىرتقا ئاڭلانغاندىن كېيىن، دائىرىلەر ئاياللارنى تۇتۇپ كەتكەن. ئۇلارنىڭ ئېرى، ئۇرۇق-تۇغقان ۋە ئەۋلادلىرى ئاياللارنىڭ نەگە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى سۈرۈشتە قىلىپ، ئۇلارنى قويۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلىپ بارغاندا، خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۆچمەنلىكىگە ۋە قارشىلىقىغا ئۇچرىغان.
ئۆز ۋاقتىدىكى باشقا ئۇيغۇر گۇۋاھلىقلىرىدا بۇنىڭدىن بىر كۆرۈنەرلىك ۋەھشىيلىك ئاشكارىلانغان ئىدى: ساقچىلارنىڭ ئۆي ئاقتۇرۇشى جەريانىدا بىر ئۇيغۇر ئائىلىسى ئۆلتۈرۈلگەن، ئارقىدىن يەرلىك خەلق دۆلەت زوراۋانلىقىغا ۋە رامىزاندا ئورۇنلاشتۇرۇلغان چەكلىمىلەرگە قارشى نارازىلىق بىلدۈرۈپ يىغىلغان. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىمۇ ئوخشاشلا، نارازىلىق ھەرىكىتىنىڭ ساقچىلارنىڭ ھەرىكىتىدە بىر ئائىلىدىكى 5 ئادەمنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشىدىن كېيىن باشلانغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
خىتاينىڭ تەشۋىقات نۇسخىسى: «تېررورلۇق ھۇجۇمى».
ھەر بىر ئۆلۈم ۋە توقۇنۇشنىڭ ئېنىق تەرتىپى مۇستەقىل تەكشۈرۈشنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەمما ئاساسىي سەۋەب يىللاردىن بۇيان يىغىلىپ قالغان دىنىي باستۇرۇش، خالىغانچە ئۆي ئاقتۇرۇش، ئار-نومۇسنى دەپسەندە قىلىدىغان ساقچى تەكشۈرۈشلىرى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ئىنسانىي ئىززىتىنى سىستېمىلىق رەت قىلىشتىن كېلىپ چىققان ئىدى.
بىر خەلق دۇئا قىلغىنى، روزا تۇتقىنى، ماتەم ئاچقىنى ياكى ئايالى بىلەن پەرزەنتلىرىنىڭ نەگە ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى سۈرۈشتە قىلغىنى ئۈچۈنلا گۇماندار ئورنىدا كۆرۈلگەندە، نارازىلىق بىلدۈرۈش شۇ جەمئىيەتنىڭ چىدامچانلىقى ئاخىرلاشقانلىقىنىڭ ئىپادىسىگە ئايلىنىدۇ.
خىتاي جۇمھۇرىيىتىنىڭ رەسمىي بايانىدا، «ئالدىن تىل بىرىكتۈرۈپ پىلانلانغان تېررورلۇق گۇرۇپپىسى» نىڭ ھۆكۈمەت ئورگانلىرى، ساقچىخانا ۋە ئاپتوموبىللارغا ھۇجۇم قىلغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلدى. دائىرىلەر 37 پۇقرانىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىنى، 59 ھۇجۇمچىنىڭ ئېتىپ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىنى ۋە 215 ئادەمنىڭ تۇتۇلغانلىقىنى ئېلان قىلدى.
ئەمما دائىرىلەر ھېچقاچان ئۆلگەنلەرنىڭ تولۇق ۋە مۇستەقىل ئىسپاتلىغىلى بولىدىغان ئوچۇق تىزىملىكىنى ئېلان قىلمىدى. ئۇلار ھەر بىر ئادەمنىڭ نەدە ئۆلتۈرۈلگەنلىكىنى، كېيىنكى يېزا-قىشلاقلارنى ئاقتۇرۇش ھەرىكەتلىرىدە قانچىلىك ئادەمنىڭ ئۆلگەنلىكىنى ئاشكارىلىمىدى. ئۇلار مۇستەقىل ژۇرنالىستلارنىڭ، تەكشۈرگۈچىلەرنىڭ ياكى خەلقئارالىق كىشىلىك ھوقۇق كۆزەتكۈچىلىرىنىڭ جىنايەت مەيدانىنى تەكشۈرۈشىگە رۇخسەت قىلمىدى.
مۇھىم نۇقتا شۇكى، ئېلىشقۇدىكى ئۇيغۇرلار خىتاي دۆلىتىنىڭ قوراللىق ماشىنىسىغا: ساقچىلار، قوراللىق ساقچىلار، ئالاھىدە قىسىملار، ھەربىي قىسىملار، بىرونىۋېك ئاپتوموبىللار، ھەتتا يەرلىك گۇۋاھچىلارنىڭ ئېيتىشىچە تىكئۇچار ۋە تانكىلارغا دۇچ كەلگەن ئىدى.
ئۇيغۇرلارنىڭ ئارمىيەسى، مۇستەقىل مېدىياسى، ئۆزلىرىنى قوغدايدىغان سوت مەھكىمىلىرى ياكى ئادالەت تەلەپ قىلىدىغان ئوچۇق سىياسىي ئورگانلىرى يوق ئىدى. مۇشۇنداق شارائىتتا، ئۇلارنىڭ نارازىلىق ئىپادىلەش ئىقتىدارى پەقەت سۆز، دۇئا، رەت قىلىش، نارازىلىق ۋە جىسمانىي قارشىلىقلارغىلا قىستالغان ئىدى.
دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە، كىشىلەرنىڭ قانۇنسىز باستۇرۇشقا قارشى تۇرۇش ۋە دۆلەت زوراۋانلىقىغا نارازىلىق بىلدۈرىدىغان ھوقۇقى بار. بىر دۆلەت پەقەت ئىسلام، «ئۆز ئالدىغا ئاجرىلىپ چىقىش» ياكى سىرتقى ئالاقىلەرنى سەۋەب قىلىپ كۆرسىتىپلا ئۇيغۇرلارنىڭ بارلىق نارازىلىق ئىپادىلىرىنى «خەلقئارالىق تېررورلۇق» قا ئايلاندۇرۇپ قالدۇرالمايدۇ.
ھەر بىر پۇقراۋى ئىنسان جېنى ئىنتايىن قىممەتلىك بولسىمۇ، خىتاي جۇمھۇرىيىتى ئۆزى ئىلگىرى سۈرگەن پۇقراۋى تالاپەتلەر ئۈچۈن مۇستەقىل دەلىل-ئىسپات كۆرسىتىپ بېرەلمىدى. ئۇ بۇنداق ئىسپاتلانمىغان دەۋالار ئارقىلىق يەكەندىكى ئاساسىي ھەقىقەتنى يوشۇرۇشقا ئۇرۇندى: بۇ توقۇنۇشتىكى ئەڭ زور، زىيادە زوراۋانلىق ئېغىر قوراللانغان دۆلەت قىسىملىرى تەرىپىدىن يەرلىك ئۇيغۇر ئاھالىسىگە قارشى ئىشلىتىلگەندۇر.
ئاساسىي مەسىلە شۇكى، خىتاي جۇمھۇرىيىتى نېمىشقا ئۇيغۇر ئاھالىسىنىڭ تەلەپلىرىگە بۇنچە ئېغىر ھەربىي كۈچ، كوللېكتىپ جازالاش ۋە سۈكۈت قىلىش بىلەن جاۋاب قايتۇردى؟
ئېلان قىلىنغان 96 كىشىلىك ئۆلۈم سانى ئاشۇ رايوندىن بولغان نۇرغۇنلىغان ئۇيغۇرلار ئۈچۈن ئىشەنچلىك بولۇپ باقمىدى. يەرلىك گۇۋاھلىقلار، چەتئەلدىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ۋە مېدىيا خەۋەرلىرى ئۆلگۈچىلەرنىڭ ئومۇمىي سانىنىڭ بۇنىڭدىن ئىنتايىن يۇقىرى ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى.
ئۆز ۋاقتىدا «ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى» خەۋەر قىلىپ، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ كەم دېگەندە 2,000 ئۇيغۇرنىڭ ئۆلتۈرۈلگەن بولۇشى مۇمكىنلىكىگە ئائىت ئۇچۇرلارغا ئېرىشكەنلىكىنى كۆرسەتتى. باشقا ئۇيغۇر مەنبەلىرى ئۆلتۈرۈلگەن ۋە غايىب قىلىنغانلارنىڭ سانىنى 3,000 دىن 5,000 غىچە دەپ مۆلچەرلىدى. ھاجىم ئۆزى بىر قانچە يېزىدىن تەخمىنەن 3,000 ئادەمنىڭ ئۆلگەن بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئېيتتى.
بۇ ساندىكى دەلىللەرنى بۈگۈن مۇستەقىل ئېنىقلاش مۇمكىن ئەمەس، چۈنكى خىتاي جۇمھۇرىيىتى ئۇچۇرلارنى پۈتۈنلەي قاراڭغۇلاشتۇردى ۋە ھېچقاچان تەكشۈرۈشكە رۇخسەت قىلمىدى. تەكشۈرۈشنىڭ بولمىغىنىنى رەسمىي بايانلارنى توغرا دەپ جەزملەشتۈرۈشكە ئىشلىتىشكە بولمايدۇ. دائىرىلەر ئىنتېرنېت ۋە ئالاقىنى كەستى، يوللارنى تاقىدى، قوراللىق قىسىملارنى ئورۇنلاشتۇردى ھەمدە سىرتقى دۇنيانىڭ ئالاقىسىنى توستى. ئۇلار ھەقىقەتنى ھېسابلىغىلى بولمايدىغان شارائىتنى ياراتتى.
پەقەتلا يول قويۇلغان كۆرۈنۈشلەر خىتاينىڭ رەسمىي مەنبەلىرىدىن كەلگەن.
شۇڭا مەسىلە پەقەت قانچە ئادەمنىڭ ئۆلگەنلىكىدىلا ئەمەس، بەلكى نېمىشقا خىتاي جۇمھۇرىيىتى 12 يىلدىن بېرى ئۆلتۈرۈلگەن ۋە غايىب قىلىنغانلارنىڭ ئىسمىنى ئاشكارىلاشتىن رەت قىلىپ كېلىۋاتقانلىقىدىدۇر.
ھاجىم يەنە باستۇرۇشتىن كېيىن جەسەتلەرنىڭ يوشۇرۇنچە ئېلىپ كېتىلگەنلىكى ھەققىدىكى يەرلىك خەۋەرلەرنى بايان قىلدى. بەزىلەر ئۆلگۈچىلەرنىڭ خۇمدان ئوچاقلىرىنىڭ يېنىغا كۆمۈلگەنلىكىگە ئىشىنەتتى؛ يەنە بەزىلەر جەسەتلەرنىڭ يەكەننىڭ جەنۇبىدىكى يېڭى شەھەر ئېچىلىش رايونىغا ئېلىپ كېتىلىپ، ئېتىزلىقلار ياكى قۇرۇلۇش مەيدانلىرىنىڭ ئاستىغا كۆمۈۋېتىلگەنلىكىگە ئىشىنەتتى.
بۇ ئاشكارىلاشلار خەلقئارالىق سوت-تەكشۈرۈشنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ ئەندىشەلەرنىڭ يەنىلا داۋاملىشىشى بىر دەھشەتلىك ھەقىقەتنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ: نۇرغۇن ئائىلىلەر ھېچقاچان جەسەتنى، رەسمىي ئۇقتۇرۇشنى ياكى زىيارەت قىلىدىغان بىرەر قەبرىنىمۇ كۆرەلمىدى.
ئۇيغۇرلار ئۈچۈن بۇ ئادەتتىكى بىر ئىش ئەمەس. جىنازا ئۇزىتىش ۋە كۆمۈش — ئىماننىڭ، ئىنسانىي ئىززەتنىڭ ۋە ئائىلىۋى مەسئۇلىيەتنىڭ تەقەززاسى. ئائىلىلەرنىڭ ئۆز يېقىنلىرىنىڭ نەگە كۆمۈلگەنلىكىنى بىلىش ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلىنىشى زوراۋانلىقنى ئۆلۈمدىن كېيىنكى باسقۇچقىچە ئۇزارتىدۇ. بۇ ئۇلارنى ئازاب ۋە ئېنىقسىزلىق ئارىلىقىدا قالدۇرۇپ، ماتەم تۇتۇشقا، ئادالەت داۋاسى قىلىشقا، ھەتتا ئاخىرقى قېتىم خوشلىشىشقا پۇرسەت بەرمەيدۇ.
يەكەن قىرغىنچىلىقى بىرلا قېتىملىق ۋەقە ئەمەس ئىدى. ئۇ پۈتكۈل ئۇيغۇر ئېلىدە پات يېقىندا يۈز بېرىدىغان ئاپەتلەرنىڭ بىر ئاگاھلاندۇرۇشى ئىدى.
يەكەندىن كېيىن، دىنىي كىملىك تېخىمۇ خەتەرلىك ھالەتكە كەلدى. بىر زامانلاردا ھۆرمەتنىڭ بەلگىسى بولغان ئىمام، ھاجىم، قارىي دېگەندەك ئاتالغۇلار، تەقىپ قىلىش، تۇتۇپ قېلىش ياكى قاماققا ئېلىشنىڭ كۆرۈنەرلىك بەلگىسىگە ئايلاندى. ناماز ئوقۇغان، چەتئەلگە چىققان، پاسپورتى بار، دىن ئۆگەنگەن ياكى چەتئەلدە ئائىلە ئالاقىسى بار كىشىلەر تەدرىجىي نىشانغا ئايلاندى.
2017-يىلىدىن كېيىن كۈچەيگەن ئاممىۋى يىغىۋېلىش لاگېرلىرى توساتتىنلا بارلىققا كەلگىنى يوق. يەكەن ئاللىقاچان بۇ سىستېمىنىڭ لوگىكىسىنى كۆرسىتىپ بەرگەن ئىدى: ئاۋۋال ئۇيغۇر كىملىكى ۋە دىنىي تۇرمۇشىنى جىنايەتكە ئايلاندۇرۇش؛ ئاندىن نارازىلىقنى ئەسەبىيلىك دەپ قاراش؛ ئاندىن «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» ئارقىلىق ئاممىۋى جازالاشنى ئاقلاش؛ ئاخىرىدا قۇربانلارنى يوشۇرۇش.
خىتاي دائىرىلىرى ئېلان قىلغان سۈرەتلەردە، ۋەيران بولغان ئاپتوموبىللار قانداق ۋەقە بولغانلىقىنى ئېنىقلاشقا ئازراق بولسىمۇ ياردەم بېرەلمەيدىغان دەرىجىدە ئىپادىلەنگەن.
خىتاي جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلغان باستۇرۇشى ئۆزىنىڭ سۆزلۈك ئامبىرى ئارقىلىق قانۇنلۇق بولۇپ قالمايدۇ. بىر قىرغىنچىلىقنى «تېررورلۇققا قارشى تۇرۇش» دەپ ئاتاش ئۇنى تېررورلۇققا قارشى ھەرىكەتكە ئايلاندۇرۇپ قويمايدۇ. ئارمىيەسى، ھەربىي قورالى، سىياسىي ۋەكىللىكى ۋە ئادالەتكە ئېرىشىش ئىمكانىيىتى بولمىغان پۇقراۋى جەمئىيەتنى «ئەسەبىي» دەپ ئاتاش، دۆلەتنىڭ ئاشۇ جەمئىيەتكە يەتكۈزگەن زوراۋانلىقىنى يۇيۇپ تاشلىيالمايدۇ.
ھەر يىلى 28-ئىيۇل كۈنى، ئۇيغۇرلار پەقەت بىر مۇنازىرىلىك ساننىلا ئەمەس، بەلكى ئىنسانلارنى ياد ئېتىدۇ: تۇتۇپ كېتىلگەن ئاياللارنى، سۈرۈشتە قىلىپ بېرىپ قايتىپ كەلمىگەن ئەرلەرنى، نەۋرىلىرىنى ئىزدىگەن كۆپنى كۆرگەن مويسىپىتلارنى، قەبرىسىزمۇ قالغان ئائىلىلەرنى ۋە سۈكۈتكە مەجبۇرلانغان پۈتكۈل يېزا-قىشلاقلارنى ياد ئېتىدۇ.
خىتاي جۇمھۇرىيىتى دائىرىلىرى يەكەن قىرغىنچىلىقىغا ئالاقىدار بولغان ھەر بىر ئۆلتۈرۈلگەن، غايىب قىلىنغان، تۇتۇپ تۇرۇلغان ياكى قامالغان كىشىلەرنىڭ ئىسمىنى ۋە ئاقىۋىتىنى ئاشكارىلىشى كېرەك. ئۇلار بارلىق كۆمۈلگەن ئورۇنلارنى كۆرسىتىپ بېرىشى، ئالاقىدار ئارخىپلارنى ئېچىشى ۋە مۇستەقىل خەلقئارالىق تەكشۈرۈشكە رۇخسەت قىلىشى كېرەك.
دۇنيا خىتاينىڭ «تېررورلۇق» دېگەن ئۇقۇمىنى دەلىل-ئىسپاتنىڭ ئورنىغا دەسسىتىشنى قوبۇل قىلماسلىقى كېرەك. دۇنيا نېمىشقا دائىرىلەرنىڭ رايوننى قامال قىلغانلىقىنى، ئالاقىنى كەسكەنلىكىنى، كۆزىتىشنى توسقانلىقىنى ۋە نېمىشقا ھازىرغىچە ئۆلگەنلەر ھەققىدە ھېساب بېرىشتىن رەت قىلىۋاتقانلىقىنى سۈرۈشتە قىلىشى كېرەك.
يەكەندىكى قانلار يوللار قايتا ئېچىلغاندا يۇيۇلۇپ كەتمىدى. ئۇ پەقەت يوشۇرۇپ قويۇلدى، خالاس.
ئۇيغۇرلار بولسا ئۇنى ياد ئېتىشنى ئۈزلۈكسىز داۋاملاشتۇرىدۇ.
تېمىلار: قىرغىنچىلىق (Genocide)، كىشىلىك ھوقۇق، مۇسۇلمان ئۇيغۇرلار، دىنىي زىيانكەشلىك
ئاپتور ھەققىدە:
ئاسىيە ئۇيغۇر گوللاندىيەدە ياشايدىغان ئۇيغۇر يازغۇچى ۋە سىياسىي ئوبزورچى. «ئەركىن ئاسىيا رادىيوسى» ئۇيغۇر بۆلۈمى يېپىلىشتىن ئىلگىرى، ئۇ ئاشۇ يەردە سىياسىي ئوبزورچى بولۇپ ئىشلىگەن. ئۇ ھازىر Global Voices، دۇنيا ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشى (UHRP) ۋە گوللاندىيەدىكى «De Kanttekening» نەشرىياتى قاتارلىق پلاتفورمىلار ئارقىلىق ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇقى، مەدەنىيەت باستۇرۇشى، ئۇچۇرنى ئېتىۋېلىش ۋە خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان سىياسەتلىرى ھەققىدە ئىنگلىزچە، گوللاندىيەچە ۋە خىتايچە ئوبزورلارنى ئېلان قىلىپ كەلمەكتە.
https://bitterwinter.org/july-28-remembering-the-yarkent-massacre/
