سۈرەت: خىتايغا قارشى نامايىشقا قاتناشقان ئۇيغۇر نامايىشچىلار (ئارخىپ سۈرىتى/رويترس)

مەنبە: ANI | ۋاقتى: 2026-يىلى 8-ئاينىڭ 22-كۈنى

ميۇنخ [گېرمانىيە]، 22-ئاۋغۇست (ANI) — دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئېلان قىلغان ئەڭ يېڭى ھەپتىلىك خەۋەرنامىدە، خىتايدىكى ئۇيغۇرلارغا تۇتۇلۇۋاتقان مۇئامىلە ۋە چەت ئەلدىكى ئۇيغۇر جامائەتلىرىگە قارىتىلغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش ھەققىدىكى يېڭى ئەندىشىلەر گەۋدىلەندۈرۈلدى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، كىشىلىك ھوقۇق فوندى 11-ئاۋغۇست خىتاي كومپارتىيەسى قوللىنىۋاتقانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن دۆلەت ھالقىغان باستۇرۇش ئۇسۇللىرىغا تاقابىل تۇرۇشتا خەۋپكە ئاسان ئۇچرايدىغان مۇھاجىرەت جامائەتلىرىگە ياردەم بېرىشنى مەقسەت قىلغان بىر قوللانما توپلىمىنى ئېلان قىلغان. بۇ توپلام رەقەملىك نازارەت، توردىكى پاراكەندىچىلىك ۋە ئاممىۋى نامايىشلاردىكى قورقۇتۇش قاتارلىق تەھدىتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى زۇمرەتئاي ئەركىنمۇ بۇ تەشەببۇسقا تۆھپە قوشقان.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى يەنە شەرقىي تۈركىستانغا سەپەر قىلغان ئاۋسترالىيەلىك ئۇيغۇرلارنىڭ قورقۇتۇلۇشى، دەپ تەسۋىرلىگەن قىلمىشلارنى ئەيىبلىدى. تەشكىلات كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتىنىڭ يېقىندا ئېلان قىلغان دوكلاتىنى نەقىل كەلتۈرۈپ، بىر قىسىم سەپەرچىلەرنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك سوراق، ھەرىكەت چەكلىمىسى، شۇنداقلا ئۇيغۇر پائالىيەتچىلىرى ۋە تىل مەكتەپلىرى ھەققىدە ئۇچۇر بېرىشكە قىستاشقا ئۇچرىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئاۋسترالىيەنى مەزكۇر دۆلەتتە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنى قوغداش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا چاقىردى.

شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى «قانۇنسىز ئوكيان تۈرى» (The Outlaw Ocean Project)نىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى بېلىق باقمىچىلىقى كەسپى ھەققىدە ئېلىپ بارغان تەكشۈرۈشىگىمۇ دىققەت تارتتى. تەكشۈرۈشتە چوڭ كۆلەمدىكى ھەسەن-ھۈسەن رەڭلىك تروت بېلىقى ئىشلەپچىقارغۇچى، دەپ تەسۋىرلەنگەن «تيەنيۈن ئورگانىك يېزا ئىگىلىكى» (Xinjiang Tianyun Organic Agriculture) شىركىتى نۇقتىلىق تەكشۈرۈلگەن. دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى بۇ كەسىپنىڭ دۆلەتنىڭ ئەمگەك كۈچى يۆتكەش پىروگراممىلىرى ۋە ئۇيغۇرلار بىلەن باشقا تۈركىي ئاز سانلىق مىللەت جامائەتلىرىنى ئاسسىمىلياتسىيە قىلىشقا قارىتىلغان تېخىمۇ كەڭ دائىرىلىك ھەرىكەتلەر بىلەنمۇ باغلىنىشلىق ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈردى. بۇ شىركەت 2026-يىلى 8-ئايدا ئامېرىكانىڭ «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى»دىكى كارخانا-ئورۇنلار تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلگەن.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى يەنە خۇدسون ئىنستىتۇتى ئېلان قىلغان، ئامېرىكانى 2018-يىلى تۇتقۇن قىلىنغاندىن بۇيان تۈرمىدە يېتىۋاتقان ئۇيغۇر دوختۇر گۈلشەن ئابباسنى قويۇپ بېرىش ئۈچۈن خىتايغا بېسىم ئىشلىتىشكە چاقىرغان دوكلاتنى قارشى ئالىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئابباسنىڭ دېلوسى خالىغانچە تۇتقۇن قىلىش، پىكىر بايان قىلىش ئەركىنلىكى ۋە دىنىي ئېتىقاد ئەركىنلىكىگە دائىر ئەندىشىلەرنى گەۋدىلەندۈرىدۇ. تەشكىلات ۋاشىنگتوننى ئۇنىڭ ۋە باشقا ئۇيغۇر سىياسىي مەھبۇسلارنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ئۈچۈن تىرىشچانلىقىنى كۈچەيتىشكە چاقىردى. شۇنداقلا بۇ مەسىلىلەرنى ھەل قىلىش ۋە خىتاينىڭ ئىچى-سىرتىدىكى ئۇيغۇر جامائەتلىرىنى قوغداش ئۈچۈن تېخىمۇ كۈچلۈك خەلقئارالىق ھەرىكەت قوللىنىشنى تەلەپ قىلدى.