«China Daily Online» نىڭ شەرقىي تۈركىستان رايونىدىكى پاختا ئىشلەپچىقىرىشنىڭ ئاپتوماتلىشىشىنى تونۇشتۇرغان ۋىدىيوسىدىن ئېلىنغان ئېكران كۆرۈنۈشى؛ بۇ ۋىدىيو Facebook دىكى «We are China» ھېساباتى ئارقىلىق تارقىتىلغان. ئادىل ئىشلىتىش.

يازغۇچى: ئاسىيە ئۇيغۇر | مەنبە: Global Voices | ئېلان قىلىنغان ۋاقىت: 2026-يىلى 28-ئاۋغۇست

خىتاينىڭ پاختاچىلىق كەسپى ئاپتوماتلىشىۋاتقان بىر پەيتتە، يېڭى نىزام پاختا تەمىنلەش زەنجىرىنى تولۇق ئىز قوغلاش سىستېمىسىغا كىرگۈزدى. ماقالىدە بۇ سىستېمىنىڭ ئۇيغۇر دېھقانلىرىنىڭ يەر-زېمىن ۋە ئەمگىكى ئۈستىدىكى دۆلەت كونتروللۇقىنى يەنىمۇ كۈچەيتىدىغانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلدى.

بۇ ماقالە Global Voices نىڭ 2026-يىلى 8-ئايدىكى «يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھوقۇقى» ناملىق مەخسۇس يۈرۈشلۈكىنىڭ بىر قىسمى. بۇ يۈرۈشلۈك ئوخشىمىغان رايونلاردىكى يەرلىك خەلقلەرنىڭ تۇرمۇشى ۋە كەچۈرمىشلىرىنى تونۇشتۇرۇش، رايونلار ئارا باغلىنىش ئورنىتىش، يەرلىك خەلقلەرنىڭ تەجرىبىلىرىنى مەركەزگە قويۇش ھەمدە رەھبەرلەر، پائالىيەتچىلەر، جامائەت ئەزالىرى ۋە باشقىلارنىڭ ھېكايىلىرىنى ئاڭلىتىشنى مەقسەت قىلىدۇ.

2026-يىلى 7-ئاينىڭ 1-كۈنى خىتايدىكى شەرقىي تۈركىستاندا يېڭى بىر نىزام كۈچكە كىردى: «شەرقىي تۈركىستان ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى پاختا سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش نىزامى» (新疆维吾尔自治区棉花质量促进条例). يېڭى نىزام پاختا تەمىنلەش زەنجىرىنى ئىز قوغلاش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلغان بولسىمۇ، ئۇزۇندىن بۇيان مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن مەجبۇرىي پاختا تېرىش ئەمگىكىگە دائىر دەلىل ۋە دوكلاتلارنى تىلغا ئالمىدى.

ئاپتوماتلاشقان پاختاچىلىق ۋە دېھقانچىلىق كەسپىنىڭ ئاساسىنى تەشكىل قىلىدىغان مەجبۇرلاش خاراكتېرىدىكى يەر ۋە ئەمگەك كۈچىنى يۆتكەش سىستېمىسى، ب د ت كىشىلىك ھوقۇق مۇتەخەسسىسلىرى ئاگاھلاندۇرغاندەك، ئۇيغۇرلار ۋە باشقا يەرلىك خەلقلەرگە ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولمايدىغان زىيان يەتكۈزۈشى مۇمكىن.

خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ نىزامنى تونۇشتۇرغاندا «ئەلا سۈپەتلىك تەرەققىيات»، پاختا سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش، ئىشلەپچىقارغۇچىلارنىڭ مەنپەئەتىنى قوغداش ۋە تەمىنلەش زەنجىرىنىڭ مۇقىملىقى قاتارلىق تونۇش ئىبارىلەرنى قوللىنىدۇ. بىراق نىزامنىڭ ئەمەلىي دائىرىسى پاختا تالاسىغا قويۇلىدىغان تېخنىكىلىق ئۆلچەمدىن كۆپ ھالقىپ كەتكەن. ئۇ دېھقان ۋە يەر تېرىقچىلىقىدىن تارتىپ پىششىقلاش زاۋۇتى، ئامبار ۋە ئاخىرقى سېتىش نۇقتىسىغىچە بولغان پۈتكۈل ئىشلەپچىقىرىش زەنجىرىنى نازارەت قىلىشنىڭ قانۇنىي رامكىسىنى بەرپا قىلىدۇ.

نىزام تېرىش، يىغىۋېلىش، سېتىۋېلىش، پىششىقلاش، سېتىش ۋە ساقلاش باسقۇچلىرىنىڭ ھەممىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇ ئىشلەپچىقارغۇچىلار ۋە كارخانىلاردىن تېرىغۇچى، يەر پارچىسى، پاختا سورتى، سېتىۋېلىش ۋە پىششىقلاش مىقدارى بىلەن ۋاقتىنى ئېنىق كۆرسىتىدىغان ئىز قوغلاش خاتىرىسى تۇرغۇزۇشنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ خاتىرىلەر كەم دېگەندە بەش يىل ساقلىنىشى كېرەك. ھەر بىر باغلام پاختىغا ئۇنىڭ تۈرى، دەرىجىسى، مىقدارى ۋە پىششىقلاش تارىخىغا ماس كېلىدىغان تاياقچە كود ئۇچۇرى چاپلىنىدۇ.

نىزام دائىرىلەرگە يەنە كەڭ نازارەت قىلىش ھوقۇقى بېرىدۇ. پاختا كارخانىلىرى تەكشۈرۈش، ئىناۋەت باھالاش ۋە مۇمكىن بولغان «چېكىنىش مېخانىزمى»غا بويسۇنىدۇ. باھالاش نەتىجىسى كارخانىلارنىڭ سىياسەت جەھەتتىكى قوللاشقا ۋە مەبلەغكە ئېرىشىشىگە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.

بۇ سىستېمىدا ھەر بىر باغلام پاختا پەقەت تاۋارلا ئەمەس؛ ئۇ يەنە بىر دېھقان، بىر پارچە يەر، بىر پىششىقلىغۇچى ۋە دۆلەت كونتروللۇقىدىكى نازارەت قۇرۇلمىسىغا باغلانغان سانلىق مەلۇمات بىرلىكىدۇر.

بۇ ئەھۋال ئۇيغۇر دېھقانلىرى ئۈچۈن ئالاھىدە مۇھىم. دۆلەت ئىگىلىكىدىكى تاراتقۇ گۇرۇھى شىنخۇا ئاگېنتلىقىنىڭ 2020-يىللىق دوكلاتىدا، ھۆكۈمەتنىڭ ئۆز سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسەن، شەرقىي تۈركىستاندا تەخمىنەن 7 مىليون كىشىنىڭ پاختا ئىشلەپچىقىرىش بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلىقى، ئۇلارنىڭ تەخمىنەن 70 پىرسەنتىنى ئۇيغۇرلار ۋە باشقا يەرلىك خەلقلەرنىڭ ئەزالىرى تەشكىل قىلىدىغانلىقى بىلدۈرۈلگەن. دوكلاتتا پاختىنىڭ، بولۇپمۇ ئۇيغۇرلار كۆپ سانلىقنى ئىگىلەيدىغان جەنۇبىي رايونلاردا، ئاساسلىق كىرىم مەنبەسى ئىكەنلىكى ئېتىراپ قىلىنغان.

يېڭى نىزام بۇ تىرىكچىلىك مەنبەسىنى تېخىمۇ ئاشكارا ۋە كونترول قىلىشقا قولايلىق ھالغا كەلتۈرىدۇ. ئۇ پاختىنىڭ دەرىجىسى ھەققىدىكى ئۇچۇرنىلا بەرمەيدۇ؛ بەلكى دۆلەت ۋە سىستېمىغا قاتناشقان كارخانىلارنىڭ پاختىنى مەلۇم بىر دېھقان ۋە مەلۇم بىر ئېتىزدىن باشلاپ تەمىنلەش زەنجىرىنىڭ كېيىنكى بارلىق باسقۇچلىرىغىچە ئىز قوغلىشىغا يول ئاچىدۇ.

پاختا قانۇنىنىڭ ئارقىسىدىكى «ئۈچ ھوقۇقنى ئايرىش» يەر تۈزۈمى

2026-يىللىق نىزام يېزا يەرلىرىنى ئىلگىرى باشلانغان قايتا تەشكىللەش ئاساسىدا تۈزۈلگەن.

2018-يىلى رايونلۇق ھۆكۈمەت يېزا يەرلىرىدىكى «ئۈچ ھوقۇقنى ئايرىش» (三权分置)، يەنى كوللېكتىپ مۈلۈكچىلىك ھوقۇقى، ئائىلىۋى ھۆددىگەرلىك ھوقۇقى ۋە باشقۇرۇش ھوقۇقى توغرىسىدا بىر ئىجرا پىكرى ئېلان قىلدى.

بۇ تۈزۈمدە يەر كوللېكتىپنىڭ مۈلكى بولۇپ قالىدۇ، ئائىلىلەر بولسا رەسمىي جەھەتتىن ھۆددىگەرلىك ھوقۇقىنى ساقلاپ قالىدۇ. ئەمما باشقۇرۇش ھوقۇقى كوپىراتىپلار، شىركەتلەر ۋە دۆلەت تەستىقلىغان باشقا «يېڭى تىپتىكى يېزا ئىگىلىك تىجارەت سۇبيېكتلىرى»غا ئۆتكۈزۈپ بېرىلسە بولىدۇ.

بۇ سىياسەت ئەينى ۋاقىتتا شەرقىي تۈركىستاننىڭ جەنۇبىدىكى ئۇيغۇر رايونلىرىدا تېرىلغۇ يەرنىڭ يۆتكىلىش نىسبىتىنىڭ 15 پىرسەنتتىن تۆۋەن بولۇشىنى ئوچۇق-ئاشكارا مەسىلە دەپ كۆرسەتكەن. ئۇ يەر پاي كوپىراتىپلىرى، ھاۋالىلىك باشقۇرۇش، باشقۇرۇلىدىغان تېرىقچىلىق ۋە باشقا كۆلەملەشكەن دېھقانچىلىق شەكىللىرىنى يولغا قويۇشقا چاقىرغان. سىياسەتتە يەنە يېڭىدىن كىرگەن تىجارەتچىلەرنىڭ يەرلىك تەرەققىيات ۋە نامراتلىقتىن قۇتقۇزۇش پىلانىغا ماس كېلىدىغان-كەلمەيدىغانلىقى، شۇنداقلا يەرلىك ئەمگەك كۈچىنى قوبۇل قىلالايدىغان-قىلالمايدىغانلىقىنى دائىرىلەرنىڭ تەكشۈرۈشى تەلەپ قىلىنغان.

بۇ ئورۇنلاشتۇرۇش دېھقانلارنىڭ يەر بىلەن بولغان رەسمىي باغلىنىشىنى ساقلاپ قالغاندەك كۆرۈنسىمۇ، تېرىقچىلىق، ماشىنا-ئۈسكۈنە، ئىشلەپچىقىرىش ۋاسىتىلىرى، پىششىقلاش ۋە بازارغا سېلىش ئۈستىدىكى ئەمەلىي كونتروللۇقنى كوپىراتىپلار ۋە شىركەتلەرگە يۆتكەيدۇ. شۇ سىياسەتتە يەنە ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن يەرنى قوبۇل قىلىدىغان ۋە باشقۇرىدىغان يېزا ئىگىلىك سۇبيېكتلىرى ئىچىدە كومپارتىيە تەشكىلاتلىرىنى قۇرۇش تەلەپ قىلىنىدۇ.

ھۆكۈمەت ھۆججەتلىرىدە بۇ «ئىسلاھات» دەپ تەسۋىرلىنىدۇ. ئەمەلىيەتتە بولسا ئۇ ئۇيغۇر دېھقانلىرىنى مۇستەقىل تېرىقچىلىقتىن يىراقلاشتۇرۇپ، شىركەت باشقۇرۇشى ۋە پارتىيە نازارىتىگە بويسۇنىدىغان تەشكىلاتلارغا كىرگۈزۈش ئارقىلىق يېزا تۇرمۇشىنى قايتا قۇرۇپ چىقىدۇ.

پاختا، يەر ئۆتكۈزۈش ۋە «فاڭخۇيجۈ»

پاختا، يەر ئۆتكۈزۈش ۋە سىياسىي كونتروللۇق ئوتتۇرىسىدىكى باغلىنىش ھۆكۈمەت تاراتقۇلىرىنىڭ خەۋەرلىرىدە ئېنىق ئىپادىلەنگەن.

دۆلەت ئىگىلىكىدىكى تاراتقۇ گۇرۇھى «خىتاي پەن-تېخنىكا گېزىتى»نىڭ 2018-يىللىق دوكلاتىدا شەرقىي تۈركىستان ئىشلەپچىقىرىش-قۇرۇلۇش بىڭتۈەنى 3-شىسى 51-تۈەنى 4-ليەنىدىكى بىر پاختا تۈرى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلغان. دوكلاتتا ئۇ يەردىكى ئاھالىنىڭ 95 پىرسەنتتىن كۆپرەكىنىڭ ئۇيغۇرلار ۋە باشقا يەرلىك خەلقلەردىن ئىكەنلىكى بىلدۈرۈلگەن. بۇ تۈر «خەلقنىڭ ئەھۋالىنى ئىگىلەش، خەلققە مەنپەئەت يەتكۈزۈش ۋە خەلقنىڭ كۆڭلىنى ئۇتۇش» (访民情、惠民生、聚民心) پروگراممىسى بىلەن ماسلاشتۇرۇلغان بولۇپ، خىتايچە قىسقارتىلىپ «فاڭخۇيجۈ» (访惠聚) دەپ ئاتىلىدۇ.

بۇ تۈر تەتقىقات ئورۇنلىرى، تېخنولوگىيە شىركەتلىرى، كوپىراتىپلار ۋە دېھقانلارنى بىر ئىشلەپچىقىرىش قۇرۇلمىسىغا باغلىغان. دوكلاتقا قارىغاندا، تۈرگە ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن يەر ئۈچۈن ھەر موغا 650 خىتاي يۈەنى، يەنى ھەر 666.67 كىۋادرات مېتىرغا تەخمىنەن 96.7 ئامېرىكا دوللىرى ھەق تۆلەنگەن. دېھقانلارغا يەرنى ئۆتكۈزۈپ بەرگەندىن كېيىن، شۇ يەردە ئىشلەش ئارقىلىق قوشۇمچە كىرىم تاپالايدىغانلىقى ئېيتىلغان.

بۇ تۈردە ئۆلچەملەشكەن ئۇرۇق، ماشىنىلاشقان مەشغۇلات، سۇغىرىش باشقۇرۇشى، ھاۋادىن زىرائەت ئاسراش ۋە سانلىق مەلۇمات مۇلازىمىتى تەتقىقات ئورۇنلىرى، شىركەتلەر ۋە كوپىراتىپلارنىڭ يېتەكچىلىكىگە ئۆتكۈزۈلگەن. ئەمەلدارلارنىڭ ئېيتىشىچە، ماشىنىلاشقان باشقۇرۇش بىر ئادەم باشقۇرىدىغان يەر كۆلىمىنى 30–50 مودىن 100–200 موغىچە ئاشۇرالايدىكەن.

بۇ دېھقانلارنىڭ ئۆز يېرى ئۈستىدىكى مۇستەقىل كونتروللۇقىنى ساقلاپ قالىدىغان مودېل ئەمەس. دېھقان يېرىنى شىركەت مەركەز قىلغان زەنجىرگە ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ، كۈندىلىك تېرىقچىلىق ئۈستىدىكى كونتروللۇقىدىن ئايرىلىدۇ، ئاندىن شۇ ئېتىزغا مائاشلىق ئىشچى بولۇپ قايتىشى مۇمكىن.

ھۆكۈمەت بۇ ئۆزگىرىشنى مۇۋەپپەقىيەت دەپ تەشۋىق قىلىدۇ. ئەمما ھۆكۈمەتنىڭ ئۆز بايانى دېھقاننىڭ ئورنىدا يۈز بەرگەن تۈپ ئۆزگىرىشنى خاتىرىلىگەن: دېھقان تېرىقچىدىن يەر ئۆتكۈزۈپ بېرىش ھەققىنى ئالغۇچىغا، ئاندىن دۆلەت يېتەكچىلىكىدىكى سانائەت سىستېمىسىنىڭ يوشۇرۇن ئىشچىسىغا ئايلىنىدۇ.

«مۇقىملىق» ھەرىكىتى ئاستىدىكى يەر ئۆتكۈزۈش

بۇ يەر ئۆتكۈزۈش ھەرىكىتى يۈز بەرگەن سىياسىي مۇھىت ئىنتايىن مۇھىم.

رايونلۇق ئاشلىق ۋە ماددىي ئەشيالار زاپىسى ئىدارىسىنىڭ 2019-يىللىق كۆرسەتمىسىدە «فاڭخۇيجۈ» كەنت خىزمەت ئەترەتلىرىدىن «جەمئىيەت مۇقىملىقىنى قوغداش»نى يادرولۇق ۋەزىپە دەپ بىلىش تەلەپ قىلىنغان.

كۆرسەتمە ئۇلارنى قەرەللىك ئائىلە زىيارىتى ئېلىپ بېرىش، مۇقىملىق تەدبىرلىرىنى ئىجرا قىلىش، يېزا ئەمگەك كۈچىنى يۆتكەشنى كېڭەيتىش ۋە يەر ئۆتكۈزۈشنى نىشانلىق نامراتلىقتىن قۇتقۇزۇش تەدبىرى سۈپىتىدە كۈچەيتىشكە بۇيرۇغان.

شۇ كۆرسەتمىدە كادىرلاردىن ئاھالىنى «پارتىيەگە مىننەتدار بولۇش، پارتىيەنىڭ سۆزىنى ئاڭلاش ۋە پارتىيەگە ئەگىشىش»كە يېتەكلەش تەلەپ قىلىنغان. ئۇنىڭدا يەنە كەنت دەرىجىلىك پارتىيە تەشكىلاتلىرىنى كۈچەيتىش چاقىرىقى ئوتتۇرىغا قويۇلغان.

بۇ رەسمىي ھۆججەت يەر ئۆتكۈزۈشنى سىياسىي تەربىيە، ئائىلىلەرگە بىۋاسىتە سىڭىپ كىرىش، ئەمگەك كۈچىنى سەپەرۋەر قىلىش ۋە مۇقىملىق كونتروللۇقى بىلەن بىۋاسىتە باغلايدۇ. ئۇ يەر ئۆتكۈزۈشنىڭ دېھقانلار بىلەن كارخانىلار ئوتتۇرىسىدىكى ئادەتتىكى سودا كېلىشىمى سۈپىتىدە يولغا قويۇلمىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. ئەكسىچە، بۇ ئۇيغۇر يېزا جەمئىيىتىنى قايتا شەكىللەندۈرۈشكە قارىتىلغان تېخىمۇ كەڭ ھەرىكەتنىڭ بىر ۋاسىتىسى بولغان.

بۇ ھۆججەتلەرنىڭ ئۆزىلا ھەر بىر يەر ئۆتكۈزۈش توختامىنىڭ بىۋاسىتە جىسمانىي مەجبۇرلاش ئاستىدا ئىمزالانغانلىقىنى ئىسپاتلىمايدۇ. ئەمما ئۇلار بىر مۇھىم پاكىتنى ئىسپاتلايدۇ: دېھقانلار يەر، ئىشقا ئورۇنلىشىش، نامراتلىق سىياسىتى، نازارەت، سىياسىي تەربىيە ۋە جەمئىيەت مۇقىملىقىنى بىر-بىرىگە باغلىغان سىستېما ئىچىدە ئاتالمىش «ئىختىيارىي» قارار چىقىرىشقا بۇيرۇلغان.

بۇنداق شارائىتتا، ھۆكۈمەتنىڭ «ئىختىيارىي بولدى» دېگەن داۋاسى ئۆز نۆۋىتىدىلا ئىشەنچلىك ئەمەس.

جاۋابكارلىقسىز ئىز قوغلاش

خىتاينىڭ پاختاچىلىق كەسپى ماشىنىلىشىش مۇساپىسىنى تېز سۈرئەتتە كېڭەيتتى. شىنخۇا ئاگېنتلىقىنىڭ 2025-يىللىق دوكلاتىدا رايوندىكى پاختا تېرىش، پەرۋىش قىلىش ۋە يىغىۋېلىش سىستېمىسىنىڭ ئۇنىۋېرسال ماشىنىلىشىش نىسبىتى 97 پىرسەنتكە يەتكەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن. بىراق بۇ دېھقانلارنىڭ ئىقتىسادىي ئەركىنلىكىنىڭ دەلىلى ئەمەس؛ بەلكى يۇقىرى دەرىجىدە مەركەزلەشكەن ۋە ئۆلچەملەشكەن ئىشلەپچىقىرىش سىستېمىسىنىڭ قانچىلىك كۆلەمدە قۇرۇلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

ماشىنىلىشىش ئېتىزلاردىكى ئەمگەك كۈچى ئېھتىياجىنى ئازايتىدۇ، يەر ئۆتكۈزۈش سىياسىتى بولسا باشقۇرۇش ھوقۇقىنى كوپىراتىپلار ۋە شىركەتلەرگە يۆتكەيدۇ. «فاڭخۇيجۈ» ئەترەتلىرى شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئەمگەك كۈچىنى يۆتكەش، سىياسىي بويسۇنۇش ۋە كەنت دەرىجىلىك كونتروللۇقنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.

2026-يىلى 1-ئايدا ئېلان قىلىنغان ب د ت دوكلاتىدا كۆرسىتىلگەندەك، كىشىلىك ھوقۇق مۇتەخەسسىسلىرى خىتاينىڭ «ئەمگەك كۈچىنى يۆتكەش ئارقىلىق نامراتلىقتىن قۇتقۇزۇش» پروگراممىسىنى تەنقىد قىلغان. ئۇلار بۇ پروگراممىنىڭ ئۇيغۇرلار، تىبەتلەر ۋە باشقا يەرلىك خەلقلەرنى شەرقىي تۈركىستان ۋە باشقا جايلاردىكى خىزمەتلەرگە مەجبۇرلايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.

يېڭى پاختا سۈپىتى نىزامى پاختا تەمىنلەش زەنجىرىنى سانلىق مەلۇمات ئارقىلىق ئىز قوغلىغىلى، تەكشۈرگىلى ۋە باشقۇرغىلى بولىدىغان ھالغا كەلتۈرۈپ، بۇ قۇرۇلمىنى تولۇقلايدۇ.

بۇ خەلقئارادا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە. پاختا ئامېرىكانىڭ «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» بويىچە ئالاھىدە ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلغان ساھەلەرنىڭ بىرى. بۇ قانۇن شەرقىي تۈركىستاندا پۈتۈنلەي ياكى قىسمەن ئىشلەپچىقىرىلغان مەھسۇلاتلارنى، ئىمپورت قىلغۇچىلار يۇقىرى دەرىجىلىك دەلىل-ئىسپات تەلىپىنى قاندۇرالمىغۇچە، ئامېرىكاغا كىرگۈزۈش مەنئى قىلىنغان دەپ پەرەز قىلىدۇ.

خىتاينىڭ يېڭى تاياقچە كود ۋە ئىز قوغلاش سىستېمىسىنى جاۋابكارلىق بىلەن ئارىلاشتۇرۇۋېتىشكە بولمايدۇ. تاياقچە كود بىر باغلام پاختىنىڭ قەيەردىن كەلگەنلىكىنى كۆرسىتىشى مۇمكىن، ئەمما ئۇ پاختىنى ئىشلەپچىقارغان دېھقاننىڭ يېرىنى ساقلاپ قېلىش، يەر ئۆتكۈزۈشنى رەت قىلىش، ئۆز ئىشىنى تاللاش ياكى كەنتنى باشقۇرىدىغان سىياسىي تۈزۈمگە قارشى تۇرۇشتا ھەقىقىي ئەركىنلىككە ئىگە بولغان-بولمىغانلىقىنى ئىسپاتلىيالمايدۇ.

ئۇيغۇر دېھقانلىرىغا نىسبەتەن، مەركىزىي مەسىلە بىر باغلام پاختىنىڭ سۈپەت دەرىجىسى ئەمەس. ھەقىقىي سوئال — يەرنى كىم كونترول قىلىدۇ، ئەمگەككە كىم يۆنىلىش بېرىدۇ، سانلىق مەلۇمات كىمگە تەۋە ۋە ئۇيغۇرلار ھوسۇل يىغىشنىڭ ھەر بىر باسقۇچىنى ئىز قوغلايدىغان بۇ سىستېمىدا ئەھمىيەتلىك ئىقتىسادىي مۇستەقىللىقنى ساقلاپ قالالامدۇ-يوق؟

ئەسلى ماقالە: Turkistan Times