ئۇيغۇر دېموكراتىيە مەركىزىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ب د ت غا ئەزا دۆلەتلەرنى قايتۇرۇۋەتمەسلىك پىرىنسىپىغا ئەمەل قىلىشقا ۋە خىتايدىكى زىيانكەشلىكتىن قېچىپ چىققان ئۇيغۇرلارنىڭ مەجبۇرىي قايتۇرۇلۇشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا چاقىردى.

مەنبە: ئاسىيا خەلقئارا خەۋەر ئاگېنتلىقى (ANI) | 2026-يىلى 23-سېنتەبىر

تۈركىستان تايمز تەرجىمىسى

جەنۋە [شىۋېيتسارىيە]، 23-سېنتەبىر (ANI): ئۇيغۇر دېموكراتىيە مەركىزىنىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ب د ت غا ئەزا دۆلەتلەرنى قايتۇرۇۋەتمەسلىك پىرىنسىپىغا ئەمەل قىلىشقا، خىتايدا زىيانكەشلىككە ئۇچرىغانلىقى سەۋەبلىك قېچىپ چىققان ئۇيغۇرلارنىڭ خىتايغا مەجبۇرىي قايتۇرۇلماسلىقىغا كاپالەتلىك قىلىشقا چاقىردى.

دولقۇن ئەيسا جەنۋەدە ئۆتكۈزۈلۈۋاتقان ب د ت كىشىلىك ھوقۇق كېڭىشىنىڭ 63-نۆۋەتلىك يىغىنىدا سۆز قىلىپ، ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى ۋە پاناھلىق تىلىگۈچىلەر خىتايغا قايتۇرۇلغان تەقدىردە ئېغىر كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىگە ئۇچراش خەۋپىنىڭ بارلىقىنى بىلدۈردى.

ئۇ مۇنداق دېدى: «ئۆتكەن 20 يىلدا مىسىر، سەئۇدى ئەرەبىستان، تايلاند، كامبودژا، مالايسىيا، پاكىستان ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا دۆلەتلىرىدىن قايتۇرۇلغانلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان، ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى ۋە پاناھلىق تىلىگۈچىلەرگە چېتىشلىق 400 دىن ئارتۇق مەجبۇرىي قايتۇرۇش دېلوسىنى خاتىرىلىدۇق».

دولقۇن ئەيسانىڭ بىلدۈرۈشىچە، بىر قىسىم دېلولاردا ھۆكۈمەتلەر زىيانكەشلىكتىن قېچىۋاتقان ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرىنى قايتۇرۇۋېتىش ئۈچۈن خىتاي بىلەن ھەمكارلاشقان.

ئۇ: «بۇ دېلولارنىڭ كۆپىنچىسىدە، ھۆكۈمەتلەر زىيانكەشلىكتىن قېچىۋاتقانلىقى ناھايىتى ئېنىق بولغان كىشىلىك ھوقۇق پائالىيەتچىلىرىنى قايتۇرۇش ئۈچۈن خىتاي خەلق جۇمھۇرىيىتى بىلەن ئاكتىپ ھەمكارلاشتى. بۇ كىشىلەرنىڭ كۆپىنچىسىنىڭ نەدىلىكى ھازىرغىچە نامەلۇم» دېدى.

دولقۇن ئەيسا يەنە خىتاينىڭ سىرتىدا تۇتۇپ تۇرۇلغان بىر قىسىم ئۇيغۇرلارنىڭ چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىلىشتىن ئىلگىرى ئىقرارنامىگە ئىمزا قويۇشقا مەجبۇرلانغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى.

ئۇ: «چەت ئەلدە تۇتۇپ تۇرۇلغان نۇرغۇن كىشىنىڭ ئىقرارنامىگە ئىمزا قويۇشقا مەجبۇرلانغانلىقى، ئاندىن چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىلغانلىقىنىمۇ خاتىرىلىدۇق» دېدى. ئۇنىڭ كۆرسىتىشىچە، ئۇيغۇر مۇساپىرلىرى پاناھلىق تىلەشتىكى قىيىنچىلىققىلا ئەمەس، بەلكى ئۇ «چېگرا ھالقىغان باستۇرۇش» دەپ تەسۋىرلىگەن خەۋپكە دۇچ كەلمەكتە.

دولقۇن ئەيسا ھازىر تايلاندتا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ئەھۋالىدىن ئالاھىدە ئەندىشە قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ، ئۇلارنىڭ خىتايغا چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىلىش خەۋپىدە تۇرۇۋاتقانلىقىنى ئېيتتى.

ئۇ: «ھازىر تايلاندتىن خىتايغا چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىلىش خەۋپى ئېغىر بولغان ئۇيغۇر تۇتقۇنلار بار. ئۆتكەن يىلى 40 ئۇيغۇرنىڭ چېگرادىن قوغلاپ چىقىرىلغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ نەدىلىكىنىڭ ھازىرغىچە نامەلۇم ئىكەنلىكىنى نەزەردە تۇتقاندا، بۇ ئەھۋال كىشىنى تېخىمۇ ئەندىشىگە سالىدۇ» دېدى.

دولقۇن ئەيسا ب د ت غا ئەزا دۆلەتلەرنى قايتۇرۇۋەتمەسلىك پىرىنسىپىدا بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەتلىرىنى ئادا قىلىشقا چاقىردى. بۇ پىرىنسىپ دۆلەتلەرنىڭ بىر كىشىنى ئېغىر زىيانكەشلىك ياكى باشقا ئېغىر زەرەرگە ئۇچراش خەۋپى بولغان دۆلەتكە قايتۇرۇشىنى ئومۇمىي جەھەتتىن مەنئى قىلىدۇ.

دولقۇن ئەيسا كېڭەشتە: «بىز ئەزا دۆلەتلەردىن قايتۇرۇۋەتمەسلىك پىرىنسىپىدىكى مەجبۇرىيەتلىرىگە ئەمەل قىلىشىنى تەلەپ قىلىمىز» دېدى. (ANI)

مەنبە: ئاسىيا خەلقئارا خەۋەر ئاگېنتلىقى (ANI)، «Uyghur Rights Advocate Urges States to Prevent Forced Return of Uyghurs to China at UNHRC»، 2026-يىلى 23-سېنتەبىر. زىيارەت قىلىنغان چېسلا: 2026-يىلى 23-سېنتەبىر. بىۋاسىتە ئۇلانما