تۈركىستان تايمز تەھرىراتى | 2026-يىلى 3-ئۆكتەبىر
Starbucks نىڭ ئۈرۈمچىدىكى تۇنجى شۆبىلىرى ئامېرىكا پارلامېنت ئەزاسى ۋە ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتىنىڭ نارازىلىقىنى قوزغىدى. ئۇلار بۇ مەۋجۇتلۇقنىڭ باستۇرۇشنى نورماللاشتۇرۇشقا ياردەم بېرىشىدىن ئەندىشە قىلىپ، شۆبىلەرنى تاقاشنى تەلەپ قىلدى. [2، 3]
ئۈرۈمچىدىكى رەسمىي مەتبۇئاتنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا، شىركەت 2026-يىلى 29-سېنتەبىر خەلقئارا چوڭ بازار ۋە ئۈرۈمچى تەڭرىتاغ خەلقئارا ئايرودرومىدا ئىككى شۆبە ئاچقان. [1]
ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسى خىتاي كومپارتىيەسى مەسىلىسى ئالاھىدە كومىتېتىنىڭ رەئىسى جون مۇلېنار 1-ئۆكتەبىردىكى باياناتىدا بۇ قارارنى «كىشىنى چۆچۈتىدىغان ۋە ئەخلاقىي جەھەتتىن ۋەيرانە» دەپ ئاتىدى. ئۇ Starbucks نى قارارىدىن دەرھال ۋاز كېچىپ، رايوندىكى شۆبىلىرىنى تاقاشقا چاقىردى. [2]
مۇلېنارنىڭ ئېيتىشىچە، خىتاي كومپارتىيەسى بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنى تۇتۇپ تۇرغان ۋە ئۇلارنىڭ دىنى، تىلى ھەمدە مەدەنىيىتىنى يوقىتىشقا ئۇرۇنۇۋاتقان رايوندا ئامېرىكا شىركىتىنىڭ تىجارەت قىلىشىنى ئاقلاشقا بولمايدۇ. ئۇ ھەر بىر ئىستاكان قەھۋەنىڭ سېتىلىشى ئامېرىكا ماركىسىنى خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان سىياسىتىگە باغلايدىغانلىقىنى بىلدۈردى. بۇ بايانات پارلامېنت كومىتېتى رەئىسىنىڭ مەيدانى بولۇپ، شۆبىلەرنى تاقاش توغرىسىدىكى ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ مەمۇرىي بۇيرۇقى ئەمەس. [2]
كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى نېمىدىن ئەندىشە قىلىۋاتىدۇ
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى 2-ئۆكتەبىردىكى ھەپتىلىك خەۋەرنامىسىدە شۆبىلەرنى تاقاشنى تەلەپ قىلدى. تەشكىلاتنىڭ قارىشىچە، شىركەتلەر دۆلەت مەجبۇرلىغان ئەمگەك مەسىلىسى ئېغىر بولغان ئىقتىسادقا تۆھپە قوشماسلىقى ۋە كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكىنى نورماللاشتۇرماسلىقى كېرەك. [3]
«پۇل-مۇئامىلە ۋاقتى» گېزىتىنىڭ خەۋىرىدە، Starbucks مەسئۇلىيەتچان تىجارەت ئۆلچەملىرىنى تەكىتلىگەن؛ «كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى» بولسا شىركەتنىڭ مەۋجۇتلۇقى دەپسەندىچىلىكلەرنى يوشۇرۇشقا ياردەم بېرىشىدىن ئاگاھلاندۇرغان. [4]
بۇ ئەندىشىلەرنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىدە، ب د ت كىشىلىك ھوقۇق ئىشلىرى ئالىي كومىسسارى ئىشخانىسىنىڭ 2022-يىلى 31-ئاۋغۇستتىكى باھالاش دوكلاتى ئۇيغۇرلار ۋە باشقا كۆپىنچىسى مۇسۇلمان بولغان گۇرۇپپىلارنى خالىغانچە ۋە كەمسىتىش ئاساسىدا تۇتۇپ تۇرۇشنىڭ ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت شەكىللەندۈرۈشى مۇمكىنلىكىنى بىلدۈرگەن. [5]
ئامېرىكىنىڭ ئەينى ۋاقىتتىكى دۆلەت ئىشلىرى كاتىپى مايك پومپېيو 2021-يىلى 19-يانۋار خىتاينىڭ ئۇيغۇرلار ۋە باشقا ئاز سانلىق گۇرۇپپىلارغا قاراتقان قىلمىشلىرىنى ئىرقىي قىرغىنچىلىق ۋە ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت دەپ بېكىتكەن. بۇ ئامېرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ بېكىتمىسى بولۇپ، ب د ت دوكلاتىدىكى «شەكىللەندۈرۈشى مۇمكىن» دېگەن باھا بىلەن ئوخشاش ھۆكۈم ئەمەس. [6]
مەجبۇرىي ئەمگەك ئەندىشىسى بىلەن قانۇنىي چەكنىڭ پەرقى
ئامېرىكىنىڭ «ئۇيغۇر مەجبۇرىي ئەمگىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش قانۇنى» رايوندا پۈتۈنلەي ياكى قىسمەن ئىشلەپچىقىرىلغان، شۇنداقلا مۇناسىۋەتلىك تىزىملىكتىكى ئورۇنلار ئىشلەپچىقارغان ماللارنى مەجبۇرىي ئەمگەك بىلەن باغلىق دەپ پەرەز قىلىدۇ. بۇ پەرەزنى قانۇندىكى شەرتلەر بويىچە رەت قىلىدىغان دەلىل بولمىسا، ماللارنىڭ ئامېرىكىغا كىرگۈزۈلۈشى چەكلىنىدۇ. بۇ ئىمپورتقا دائىر تەدبىر بولۇپ، رايوندا قەھۋەخانا ئېچىشنى ئۆزلۈكىدىن چەكلەيدىغان ئومۇمىي قائىدە ئەمەس. [7، 8]
بۇ خەۋەر ئۈچۈن تەكشۈرۈلگەن مەنبەلەر Starbucks نىڭ مەزكۇر ئىككى شۆبىسىدىكى خىزمەتچىلەرنىڭ مەجبۇرىي ئەمگەككە سېلىنغانلىقىنى ئىسپاتلىمايدۇ. نارازىلىق رايوندىكى شارائىت ۋە شىركەتنىڭ مەسئۇلىيىتىگە قارىتىلغان؛ ئۇنى شۆبىلەرنىڭ ئۆز خىزمەتچىلىرى ھەققىدە دەلىللەنگەن دەۋا بىلەن ئارىلاشتۇرۇشقا بولمايدۇ.
شىركەتنىڭ بازار پىلانى ۋە خىتاينىڭ مەيدانى
«شىنجاڭ گېزىتى»نىڭ خەۋىرىدە چوڭ بازار شۆبىسىنىڭ مۇقام ۋە ئەتلەس ئېلېمېنتلىرىدىن پايدىلانغانلىقى بايان قىلىنغان. شۇ مەنبەگە قارىغاندا، Starbucks خىتاي تارمىقىنىڭ باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى ليۇ ۋېنجۈەن شىركەتنىڭ رايون بازىرىغا داۋاملىق مەبلەغ سالىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. [9]
Starbucks 2-ئاپرېلدا ئېلان قىلغان باياناتقا قارىغاندا، بويۈ كاپىتال باشقۇرىدىغان فوندىلار خىتايدىكى پارچە سېتىش تىجارىتىنىڭ 60 پىرسەنتىنى، Starbucks بولسا 40 پىرسەنتىنى ئىگىلەيدۇ. ماركا ھوقۇقى يەنىلا Starbucks تا. [10]
خىتاي ھۆكۈمىتى كىشىلىك ھوقۇق دەپسەندىچىلىكى توغرىسىدىكى ئەيىبلەشلەرنى رەت قىلىدۇ. فرانسىيە ئاگېنتلىقىنىڭ 2-ئۆكتەبىردىكى خەۋىرىگە قارىغاندا، بېيجىڭ ئۆز سىياسىتىنىڭ تېررورلۇقنى توختىتىش، ئاشقۇنلۇققا قارشى تۇرۇش ۋە رايوننىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرۈشكە قارىتىلغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. بۇ خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ مەيدانىدۇر. [11]
مەنبەلەر ۋە بىبلىئوگرافىيە
The numbered references apply to all five language editions. All sources were accessed October 3, 2026. Where no publication time or named author was available, none has been inferred.
[1] 郭玲、李凯、米热扎提·木塔力甫. “星巴克在乌鲁木齐开业了！” 乌鲁木齐晚报, republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:33 (displayed time). Chinese. News report.
https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi2170506.shtml
[2] U.S. House Select Committee on the Chinese Communist Party. “Starbucks Serves Up Venti-Sized Genocide; Opens Stores in China’s Xinjiang Region.” October 1, 2026. English. Press release quoting Chairman John Moolenaar.
[3] World Uyghur Congress. “Weekly Brief, 02 October 2026.” October 2, 2026. English. Section on the Starbucks openings.
https://www.uyghurcongress.org/en/weekly-brief-02-october-2026/
[4] Financial Times. “Starbucks opens first cafés in China’s Xinjiang.” October 1, 2026. English. News report.
https://www.ft.com/content/352e32dd-9dd8-4544-a807-9ec1a4904105
[5] United Nations Special Procedures mandate-holders. Communication AL CHN 12/2022. December 19, 2022, p. 2. English. Quotes paragraph 148 of the OHCHR assessment published August 31, 2022.
https://spcommreports.ohchr.org/TMResultsBase/DownLoadPublicCommunicationFile?gId=27725
[6] Pompeo, Michael R. “Determination of the Secretary of State on Atrocities in Xinjiang.” U.S. Department of State, January 19, 2021. English. Official U.S. determination.
https://2017-2021.state.gov/determination-of-the-secretary-of-state-on-atrocities-in-xinjiang/
[7] U.S. Customs and Border Protection. “Uyghur Forced Labor Prevention Act.” English. Official explanation of the law and rebuttable presumption.
https://www.cbp.gov/trade/forced-labor/UFLPA
[8] U.S. Department of Homeland Security. “Notice Regarding the Uyghur Forced Labor Prevention Act Entity List.” Federal Register, August 3, 2026. English. Official notice; Background, sections B and C.
[9] 新疆日报. “星巴克正式入疆！” Republished by 新浪财经, September 30, 2026, 11:21 (displayed time). Chinese. News report carrying company statements.
https://finance.sina.com.cn/jjxw/2026-09-30/doc-initqqvi5750011.shtml
[10] Starbucks Coffee Company. “Starbucks and Boyu Capital Finalize Joint Venture to Accelerate Long Term Growth in China.” April 2, 2026. English. Company announcement.
[11] Agence France-Presse. “Starbucks critiqué après l’ouverture de ses premiers cafés au Xinjiang.” Boursorama avec AFP, October 2, 2026, 12:20 (displayed time). French. News report.
