aptori: mirkamil kashgheriy
4-bap: xitay we israiliyening «LAVİ»din «J-10» gha, «PYTHON»din «PL-8» ge tutashqan texnikiliq ashnidarchiliqi
«dushmenning sawutini teshish uchun layihelengen qoralning sirini shu dushmenge tutquzup qoyush, istrategiye edebiyatida <xainliq> bolupla qalmastin ittipaqdishining qenini setip yegenliktur»
«bir imperiyening eng mehrem mudapie genologiyesini (mudapie sahesini) oz xezinisidin maliye bilen teminlep istrategiyelik ittipaqdishigha tapshurup berishi, u ittipaqdashning bolsa bu qimmetlik gen (DNA) ni imperiyening bash reqibige mulazimet supitide teqdim qilishi…» bu jumle yuzeki bir suyiqest edebiyati emes, belki amerika dengiz armiyesi istixbarat idarisi (ONI) ning 1996-yilliq resmiy doklatining eng soghuq xulasisidur.
amerika dengiz armiyesi istixbarat idarisi (ONI) ning «dengiz zerbe berish urushigha yer shari xarakterlik xirislar» (Worldwide Challenges to Naval Strike Warfare) namliq hojjitide yezilghan eniq ipade mundaq idi:
«amerika texnikisi, <lawi> (Lavi) urush ayropilani we ehtimalliq dairisidiki yerdin hawagha qoyup berilidighan bashqurulidighan bomba texnikisi bilen birlikte israiliyening wasitisi arqiliq xitayning qoligha otti.»[1]
bu dolet xarakterlik baha melum bir akademikning shexsiy koz qarishi emes, belki amerika istixbarat byurokratiyesining israiliye lobiliridin kelgen ghayet zor besimlargha qarimay, 1997-yilliq doklatidimu chekit-chekitigiche oxshash tekrarlighan resmiy we edliyelik bahasidur.
1-bolum: «LAVİ»din «J-10» gha sozulghan 1.5 milyard dollarliq texnikiliq zina
bu hekaye 1980-yillarning beshida amerika parlamenti (kongres) chiqarghan, geopolitikiliq realliqning chek-chegrasini buzup tashlighan, tarixta korulup baqmighan bir qarar bilen bashlinidu. washington israiliyege ozining tortinchi ewlad kop iqtidarliq urush ayropilanini ishlepchiqirish iqtidarini bir hediye supitide sunushni qarar qilidu. israiliye awiyamatka sanaiti (IAI) teripidin tereqqiy qildurulghan «lawi» (Lavi «shir balisi») urush ayropilani layihesi, «F-16 Fighting Falcon» urush ayropilanining texnikisini asas qilghan bolup, emma uni nurghunlighan murekkep korsetkuchler jehette arqida qaldurushni nishan qilghan ilghar bir teshebbus idi. u qanat-delta (canard-delta) qanat qurulmisi, tot tereplimilik digital uchush kontrol sistemisi (fly-by-wire), yuqiri derijilik birikme materiyallar we alahide bir turbofan motori bilen qorallanghan idi.[2]
bu ghayet zor layihening omumiy chiqimining texminen %90 i (1.5 milyard dollardin ashidighan qismi) biwasite pentagon xamchotidin, yeni amerika baj tapshurghuchilirining yanchuqidin chiqti.[3] washingtonning israiliyege qilghan bu sexiyliqi peqet neq pul eqimi bilenla cheklinip qalmidi. F-16 we F-18 urush ayropilan layiheliride ishlitilgen eng mehrem motor sirliri, digital awiyotexnika qurulma kodliri we yuqiri derijilik radar algoritmiliri «ittipaqdashliq wapadarliqi» supitide israiliyege sowgha qilinghan idi.[1] xojayin oz xezinisidin ittipaqdishigha urush ayropilani zakaz qiliwatatti, ittipaqdash bolsa u ayropilanning tughut kenishkisini xojayinning birinchi reqibining (yeni xitayning) namigha yezishqa teyyarliq qiliwatatti.
«lawi» propotip (sinaq nusxa) basquchida elip barghan 82 qetimliq sinaq uchushini muweppeqiyetlik tamamlap, tolimu yuqiri iqtidarini namayan qildi. lekin bu layiheni toxtitip qoyidighan waqitmu yeqinliship qalghan idi. amerika israiliyening urushxumar intizamsizliqi yuzisidin layiheni mejburiy emeldin qaldurumaqchi boldi. 1987-yili 30-awghustta, israiliye kabineti tarixiy bir awazgha qoyush arqiliq, 11 ge qarshi 12 awaz bilen «lawi» urush ayropilani layihesini emeldin qaldurdi.[2] washington buni israiliyeni qaytidin istrategiyelik «yallanma dolet» ornigha tartip chushurgen bir intizam jazasining ghelibisi dep qaridi. emma emeldin qaldurush qarari bir xatime emes, belki teximu unsiz bir xainliq herikitining piltisini yaqqan idi.
«lawi» emeldin qaldurulghandin keyin israiliye doletlik awiyamatka sanaiti IAI ning ayropilan sixlirida mexpiy yuz bergen ishlar, awiyatsiye tarixining eng chongqur yoshurun sehipilirining birige aylandi. «lawi» ning putun menbe kodliri yepiwetilishning ornigha, yoshurun yollar arqiliq xitayning chengdu ayropilan sanaiti guruhigha (Chengdu Aircraft Industry Group) aqquzulushqa bashlandi.[1] jon w. golanning (John W. Golan) akademik tetqiqatigha asaslanghanda, israiliyelik hoddigerler «J-10» ning ayrodinamikiliq we qurulmiliq alahidiliklirini biwasite sizip berish uchun xitay bilen mexpiy toxtam tuzdi.[4]
bu xiyanetning eng zilzilige salghuch pakiti we shahitliqi 1990-yillarning beshida chengdu zawutini ziyaret qilghan bir rusiye menbesi teripidin ashkarilandi «J-10» ning xitaydiki tetqiqat we tereqqiyat bolumining taxtilirida helihemmu ibraniy tilida yezilghan texnikiliq jedwel we belgiler esiqliq turatti.[2] bir urush ayropilanining tughutxanisidiki jedwellerning tili, u ayropilanning heqiqiy biologiyelik atisini hechqandaq shek-shubhisiz pash qilip qoyghan idi.
mudapie texnikisi mutexessisliri, merkiziy istixbarat idarisi CIA, amerikining bir jasus suniy hemrahi arqiliq xitayning sinaq nusxa ayropilanlirini sinaq qiliwatqan yuqiri bixeterlikke ige hawa armiye bazisini suretke elip, qolgha chushken suretlerni uch tereplimilik (3D) digital siziqlar arqiliq tetqiq qilip chiqti we uni «lawi» ning mexpiy layihe melumatliri bilen milimetir boyiche selishturdi. netije analizchilarni chochutken idi. xitayning eng yengi we eng mexpiy urush ayropilani «J-10», fizikiliq we ayrodinamikiliq jehettin israiliyening «lawi» sining qusursiz kopiyesi, yeni del ozi idi.[1]
yuz bergen ishlar adettiki bir texnika oghriliqi emes, belki bir gen kochurush meshghulati idi. amerika xezinisining balyatqusida, FMF fondliri bilen beqip chong qilinghan «shir balisi» (Lavi) urush ayropilani, ittipaqdashning qoli bilen beyjinggha yotkilip, tinch okyanning «jenggiwar ejderhasi» gha (J-10) aylandurulghan idi. qoyulghan ismining ozimu teqdirni pichirlimaqta idi. shir balisi, bashqa bir bayraqning astida ejderhagha ozgergen idi. bu bir elim-setim sodisi emes, gherbning awiatsiye sahesidiki mudapie genologiyesining biwasite reqibke ghol hujeyre supitide kochurup berilishi idi.
amerika dengiz armiyesi istixbarat idarisi (ONI) ning 1996-yilliq bayqishidin keyin, 2011-yilliq parlament tetqiqat mulazimiti (CRS) doklatimu mesilini hechqandaq talash-tartishqa orun qaldurmaydighan sewiyege elip keldi. «J-10 ayropilani, 1980-yillardiki amerika-israiliyening <lawi> ayropilani texnikisining ustige qurulghan idi»[2]. bir xitay menbesining oz iqrari bu jeryanni toluq ispatlap berdi. «srailiye mejburiy axirlashturulghan <lawi> urush ayropilani pilanini 1987-yili xitaygha otkuzup bergendin keyin, xitay derhal 1988-yili urush ayropilanining tetqiqat we tereqqiyat xizmetlirini resmiy bashlidi»[2]
awiyatsiye sanaitide tortinchi ewlad, muqimsiz ayrodinamikiliq qurulmigha ige bir ayropilanni digital uchush texnikisi bilen hawada tutup turush, onlarche yilliq tejribe zapisini telep qilidighan bir ish. amerika F-16 ning asasini teshkil qilghan texnikilarni on yildin artuq bir musapide pishiqlap yetildureligen idi. xitayning 1988-yili bashlighan «J-10» qurulushining qisqa waqit ichide tunji muweppeqiyetlik uchushini emelge ashurushi, normal sharaitta mumkin emes idi. bu «mojize»ning birdinbir eqilge muwapiq chushendurulushi, «lawi» ning seksen ikki qetimliq sinaq uchushidin suzulup chiqqan teyyar we delillengen melumatlarning biwasite chengdu tejribixanilirigha yetkuzulgenliki idi.
xitayning «yerlik we milliy» dep maxtiniwatqan bu ayropilanining chiqim talonini amerika baj tapshurghuchiliri toligen, inJenerliqini israiliye qilghan, beyjing bolsa peqet bu oghriliqqa atalmish «yengiliq yaritish» markisini chapliwalghan idi, xalas.
bugunki kunde xitay hawa armiyesining 350 tin artuq ishlepchiqarghan «J-10 Vigorous Dragon» ayropilani, tinch okyandiki kuch tengpungluqining eng halqiliq amillirining biridur.[2] ayropilanning alahide qanat-delta qurulmisi, gewde astidiki hawa kirish eghizi geometiriyesi we omumiy qurulmisi, «lawi» ning ochurgili bolmaydighan gen izliridur.[4] amerika puli bilen tughulghan bala, israiliyening qoli bilen xitaygha beqiwelishqa berilgen idi.
2-bolum: «PYTHON»din «PL-8» ge, «PHALCON»din «HARPY»ge sozulghan xiyanet zenjiri
xiyanet asmandiki ayropilan gewdiliri bilenla cheklinip qalmidi. u ayropilan gewdiliri ozi bilen koturup yuridighan we hawa hokumranliqining eng asasliq belgiliguchisi bolghan «ejellik tirnaqlar»mu (bashqurulidighan bombilarmu) bu yoshurun xushamet liniyesige qoshuwetildi. israiliyening qisqa musapiliq hawadin-hawagha qoyup berilidighan bashqurulidighan bomba texnikisining bayraqdari bolghan «Python-3» (payton-3) namliq bashqurulidighan bombaning putun mexpiy layihe melumatliri, yeteklesh algoritmiliri we infira qizil nurluq nishanlighuchi bash menbe kodliri xitaygha otkuzup berildi. xitay bu bombini «PL-8» nami bilen oz armiyesining qoral turige kirguzdi.[3] israilyening bu dushmenni kuchlendurush xiyanitige amerika hech nerse deyelmidi.
ayropilanning gewdisini setish xiyanetning birinchi perdisi bolghan bolsa, u gewdige esilidighan hel qilghuch penchilerning sirini setish, gherp mudapiesining gen kodini tapshurup bergenlik idi. zamaniwi bir bashqurulidighan bombining nishanni tonush, quluplinish we iz qoghlash algoritmiliri, reqib ayropilanning ozini qoghdash uchun ishlitidighan elektronluq qarshi tedbir sistemilirini weyran qilishning birdinbir achquchidur. «Python-3» ning yeteklesh logikisi, gherbning oz ayropilanlirini qoghdash uchun tereqqiy qildurghan mudapie parametirlirining qurulmisini biwasite ekis etturetti. chunki u bomba del shu sistemilarni bosup otush uchun layihelengen idi. israiliye bu mexpiy algoritmilarni beyjinggha tapshurup berish arqiliq, amerikining F-16 we F-18 ayropilanlirining mudapie sepillirini xitay bombiliri uchun «tonughili bolidighan, pachaqlighili bolidighan we qoghdinishsiz» halgha kelturup qoydi.
andin «Phalcon AWACS» (falkon ewaks) radar kirizisi, xitaygha echiwetilgen bu yoshurun texnika yotkesh turuba sistemisi yaratqan xewp heqqide washingtonni axiri chochutqan we oyghatqan weqe boldi. 1990-yillarning axirida israiliye «EL/M-2075 Phalcon» namliq ilghar hawadin aldin signal berish radar sistemisini beyjinggha setishni pilanlidi. texminen bir milyard dollarliq bu ghayet zor kelishim, xitayni tarixida tunji qetim hawadin aldin signal berish we qomandanliq-kontrol qilish iqtidarigha ige qilatti. bu teywen boghuzidiki herbiy tengpungluqni menggulukke ozgertiwetidighan bir yadrogha aylinatti.[5]
amerika parlamentidiki kop sanliqlar rehbiri trent lot (Trent Lott) ning tot yuqiri derijilik palata ezasi bilen birlikte 2000-yili 6-aprelda israiliye bash ministiri barakqa ewetken tighdek otkur mektupi we yiligha berilidighan 2.8 milyard dollarliq herbiy yardemni putunley kesip tashlash tehditidin keyin, israiliye arqigha yenishqa mejbur boldi. 2000-yili iyulda setish pilani emeldin qalduruldi. amerika elchixanisining emeldarliri xitay ayropilanning israiliyedin hechqandaq nazuk texnikiliq uskunisiz ayrilghanliqini biwasite nazaret qilish uchun ayrodromda nowette turdi.[3]
bu kirizisning eng yuzsiz sehnisi axirida yuz berdi. israiliye ozining ittipaqdishi amerikining besimi bilen emeldin qaldurghan bu setish tijariti uchun, reqibi xitaygha 350 milyon dollar «tolem» tolidi.[6] bir ittipaqdashning oz xojayinining iradisi bilen toxtatqan bir ish uchun reqibke tolem tolishi ittipaqdashliq hoquqining emes, belki yoshurun bir qosh xojayinliq sadaqitining bedili idi. bu 350 milyon dollar israiliyening heqiqiy turde kimge baghlanghanliqining taloni idi. bu bir tolem emes, belki toghra nami bilen eytqanda «sadaqetni goroge qoyushning bedili»dur. israiliye oz xojayinigha korsetken tashqi qiyapettiki itaetning talonini ozining heqiqiy sherikige, yeni beyjinggha tolewatatti. yoshurun texnika yotkesh turuba sistemisining meshghulati shunche qurulmiliq halgha kelgen idiki, eqin bir qetim toxtighan haman bedel tolinidighan terep washington emes, xitay bolghan idi.
yene bir kirizis teximu qattiq bir fizikiliq yuzlishish bilen netijilendi. 1994-yili israiliye «IAI Harpy» (harpi) dep atalghan kamikazi uchquchiisiz ayropilanini (radar signallirini bayqap weyran qilidighan turdiki qoralini) texminen 55 milyon dollargha xitaygha satqan idi.[3] 2004-yili xitay bu uchquchiisiz ayropilanni teximu zamaniwilashturush uchun israiliyege qayta ewetkende pentagonda goya bir bomba partlighandek tewrinish yuz berdi. pentagonning inkasi bu qetim peqet diplomatik notilar bilenla cheklinip qalmidi. israiliyening F-35 layihesidiki «bixeterlik hemkarliq sheriki» salahiyiti derhal tonglitip qoyuldi.[5] pentagon israiliye mudapie ministiri amos yaron (Amos Yaron) we uning hemrahliqidiki yuqiri derijilik omek bilen bolghan putun organ xarakterlik alaqisini uzdi. 2005-yili awghustta yaron istepa berishke mejburlandi.[6] bir yuqiri derijilik pentagon emeldarining israiliye metbuatlirigha bergen bayanati putun bu jeryanni xulasileydighan bir agahlandurush idi: «slerning bu saxtipezlikliringlardin emdi zeriktuq.»[3]
bu zerikish we achchiqlinish amerika siyasiy irade sistemisining palechlinishini toxtitishqa yetmidi. falkon emeldin qalduruldi, lekin xayfa portidiki xitayning alahide hoquqliri unsiz dawamlishiwerdi. harpining zamaniwilashturulushi tosup qelindi, emma xitay tetur inJenerliq (tetur kochurush) yoli arqiliq ozining yerlik nusxisni ishlepchiqardi.[5]
3-bolum: «THEL» lazer qoralining oghrilanghan kodliri
israiliyedin xitaygha eqiwatqan texnika liniyesi peqet piship yetilgen, putken qoral sistemiliri bilenla cheklinip qalmidi. amerika mudapie istixbarat idarisi (DIA) ning neq meydan tekshurushliri bu liniyening teximu xeterlik bir teripini hojjetleshturdi. texi tejribixana basquchidiki, kelgusining urush teqdirini belgileydighan embirionalliq (texi tughulmighan) texnikilarningmu texnika yotkesh turuba sistemisi arqiliq xitaygha aqqanliqi pash boldi.
amerika bilen israiliye birlikte qurup chiqqan «taktikiliq yuqiri energiyelik lazer» (THEL) sistemisi, pentagon xamchotidin 130 milyon dollardin artuq maliye bilen teminlengen idi.[1] bu qurulush, katiyusha raketalirini we qisqa musapilik ballistik qorallarni hawada yoqitishni nishanlighan tunji meshghulatchan lazer mudapie sistemisi idi. yeni bugunki kunde derijidin tez (hipersonik) bashqurulidighan bombilargha qarshi tereqqiy qilduruluwatqan lazer mudapie qurulmisining biwasite atisi idi.
amerika mudapie istixbarat idarisi (DIA) ning doklatigha asaslanghanda, israiliye qoral – yaraq shirkiti «Rafael» (rafael), bu layihediki amerikiliq sheriki «TRW Inc» teripidin cheklengen texnikilargha erishish pursitini qolgha kalturgen.[3] TRW shirkiti sanliq melumat yotkesh jeryanining israiliyege hoquq berilgen chektin halqip ketkenlikini bayqighan haman, bu eqinni exlaqiy sewebler tupeylidin derhal toxtatqan. emma israiliye terep arqigha yenishning ornigha, teximu kop yumshaq detal (kod) yotkeshni telep qilghan we TRW shirkitini ghayet zor lobbichilik besimi astigha elishqa urunghan. TRW bu besimlargha qarshi turghan bolsimu, lekin bu qarshiliqning rafael shirkitining bashqa yoshurun yollar arqiliq lazer kodlirigha erishishini tosup qalalighan-qalalmighanliqi helihemmu namelum.
THEL weqesi, israiliyening texnika yotkesh turuba sistemisi istrategiyesining anatomiyesini putunley bashqa bir nuqtidin yorutup beridu. «lawi» we «payton» weqeliri putken mehsulatlarning yaki piship yetilgen layihelerning yotkilishi idi. amma THEL weqesi, texi tetqiqat we tereqqiyat (Ar-Ge) basquchidiki, hetta sinaq nusxisi (propotipi) tughulmighan bir embirionalliq texnikining nishangha elinghanliqini korsitidu. israiliye peqet bugunki qorallarnila emes, beliki gherbning kelgusidiki urush tesewwurlirining yadroluq ul tashlirinimu xitaygha aqquzmaqta idi.
lazer mudapie texnikisining menbe kodliri, bugunki yigirme birinchi esirning eng halqiliq herbiy riqabiti, yeni derijidin tez (hipersonik) bashqurulidighan bombilargha qarshi mudapie riqabitining belgiliguchi terkibiy qismidur. bu kodlar xitayning qoligha otup ketken teqdirde, gherb texi meydangha chiqarmighan bir qoralning weyran qilinish charisini dushmen aldin teyyarliyalaydighan sewiyege yetken bolidu. yeni keselning texi dorisi chiqmay turup, qarshi terep alliqachan zeher qayturghuchni teyyarliyalaydighan halgha kelgen bolidu.
4-bolum: kilinkiliq korsetkuchning kesellik ozgirishi, besh weqe, nol jaza
«lawi/J-10», «payton/PL-8», «falkon», «harpi» we «THEL»din ibaret bu besh weqening her biri, ayrim-ayrim tekshurulgendimu, dunya herbiy tarixidiki eng chong ittipaqdashliq xiyanitining siyasiy reswachiliqidin birini teshkil qilidu. bu yerdiki eng zilzilige salghuchi ehwal, bu xiyanetlerning bir-birlep yuz bergenliki emes, belki putun pakitliri hojjetleshturulgen turupmu, hechqandaq muqim we uzun muddetlik bir jazalash sistemisigha aylanmighanliqidur.
amerika dengiz armiyesi istixbarat idarisi (ONI), mudapie istixbarat idarisi (DIA) we kongres tekshurush idarisi (GAO) ning bir-biridin musteqil yollar bilen qolgha kelturgen oxshash halaketlik xulasisi, bu besh weqe bilen birlikte teximu eniq bir korunushke ige boldi. 2011-yilliq parlament tetqiqat mulazimiti (CRS) ning doklati, on besh yilliq kechikish bilen bolsimu, mesilini hechqandaq talash-tartishqa orun qaldurmaydighan bir sewiyege elip keldi.[2] emma on besh yil boyiche, pentagonning «bilingen heqiqetliri» aqsarayning «qobul qilinghan heqiqetliri»ge hechbir shekilde aylinalmidi.
falkon kiriziside, amerika her yili israiliyege beridighan 2.8 milyard dollarliq herbiy yardemni kesip tashlash tehditi bilen israiliyeni arqigha yenishqa mejburlidi, lekin falkonning qattiq detal uskuniliri qayturup berilgende, uning yumshaq detal (kod) sistemisining rastinla ochurulgen-ochurulmigenlikini hechkim delilliyelmidi.[3] harpi kiriziside pentagon israiliyening F-35 layihesidiki sheriklik salahiyitini tonglitip qoydi, emma bir qanche aydin keyinla unsiz halda qaytidin aktiplashturdi.[5] her bir xiyanet kirizisi, waqitliq bir achchiqlinish we arqisidinla «israiliye bilen bolghan hemkarliqning uzulmey dawamlishishi» qarari bilen axirlashti.
istixbarat organliri diagnoz qoyghan, emma siyasiy irade heriketke otelmigen bu sistemiliq palechlik, emdi asmangha, bashqurulidighan bomba kodlirigha, radar algoritmilirigha we lazer texnikisining menbe kodlirigha singip kiridighan bir wirisluq ozgirish basquchigha qedem qoyghan idi. her bir yengi weqe, bu palechlikning aldinqisidin teximu chongqur we teximu keng ikenlikini ispatlap bermekte idi.
tanka yotkesh turuba sistemiside washington: «bilettuq, sel heddidin ashuruldi» deyish bilenla kapayelendi.
lawi urush ayropilani texnikisi yotkelgende: «kontrol qilalmiduq» dedi.
falkon kiriziside: «toxtattuq» dedi, emma yumshaq detal kodlirini qayturup alalmidi.
هarpi kiriziside: «jazaliduq» dedi, lekin jazani bir qanche aydin keyinla emeldin qaldurdi.
«THEL» ning oghrilanghan kodliri heqqide hech nerse deyelmidi.
bu charisizche unumsiz aylinishning ozila amerika siyasiy iradisining palechlikining eng eniq hojjitidur. bu palechlikning heqiqiy bedilini tolewatqanlar amerika baj tapshurghuchilirila emes, belki xitayning bu texnikiliq dewr bolguch ilgirilesh arqiliq qolgha kelturgen herbiy kuchining rehimsiz tomur tapini astida eziliwatqan sherqiy turkistan xelqidur.
amerika asmanda yoqatqan texnika sirlirini sanashqa uruniwatqan bir peytte, eng chong we ornini toldurghusiz yoqitish asmanda emes, aq dengizning we atlantik okyanning chongqurluqlirida yuz berishke bashlidi. amerika yadro su asti paraxotlirining «mutlaq mexpiyetliki»ni oghrilaydighan ghayet zor xitay kranliri heqqide aldimizdiki bapta tepsiliy toxtilimiz.
keler jume kuni «turkistan waqti» tor gezitide israilyening xayfa portigha tikken jasus qulaqliri xitayning israiliyediki ghayet zor kiranliri arqiliq amerika yadro su asti paraxotlirining «mutlaq mexpiyetliki»ni qandaq oghrilawatqanliqini putun texnikiliq tepsilatliri bilen diqqitnglargha sunimiz.
dawamini oqush uchun towendiki ulinishqa besing:
https://turkistantimes.com/ug/news-20851.html
kitabning kirish sozini oqush uchun towendiki ulinishqa besing:
[https://turkistantimes.com/ug/news-20740.html...]
kitabning 1- babini oqush uchun towendiki ulinishni besing;
[https://turkistantimes.com/ug/news-20775.html]
kitabning 2- babini oqush uchun towendiki ulinishni besing;
https://turkistantimes.com/ug/news-20800.html
kitabning 3- babini oqush uchun towendiki ulinishni besing;
https://turkistantimes.com/ug/news-20825.html
menbeler:
- Dosya Kaynakçası
[1] "Worldwide Challenges to Naval Strike Warfare" — ABD Deniz Kuvvetleri İstihbarat Bürosu (ONI), 1996-1997 raporları. "ABD teknolojisi, Lavi savaş uçağı formunda İsrail aracılığıyla Çin tarafından edinilmiştir" tespitinin orijinal kaynağı, DIA'nın THEL/TRW krizini belgelemesi. Ayrıca: "U.S. Military Technology Sold by Israel to China Upsets Asian Power Balance" — WRMEA, Ocak 1996. https://www.wrmea.org/1996-january/u.s.-military-technology-sold-by-israel-to-china-upsets-asian-power-balance.html
[2] "Lavi Fighter-Bomber Cancellation and Israeli Aerospace Industry's Help to China in J-10 Development" — Aviation Geek Club, Şubat 2025. Lavi'nin 82 test uçuşu, 30 Ağustos 1987 iptal oylaması (12-11), Chengdu fabrikasındaki İbranice tabelalar, CRS 2011 raporu "J-10, 1980'lerin ABD-İsrail Lavi projesine dayanmaktadır" tespiti, Çin kaynağının 1987 plan devri / 1988 J-10 Ar-Ge başlangıcı itirafı. https://theaviationgeekclub.com/heres-why-lavi-fighter-bomber-cancellation-led-israeli-aerospace-industry-to-help-china-in-j-10-development-with-unauthorized-transfer-of-american-technology/
[3] "U.S. Military Technology Sold by Israel to China Upsets Asian Power Balance" — WRMEA, Ocak 1996. ONI raporuna dayanan kapsamlı belgeleme: Lavi/J-10 bağlantısı, Python-3 → PL-8 transferi, THEL/TRW krizi ve Rafael lobicilik baskısı, Phalcon havalimanı nöbeti, Harpy 55 milyon dolarlık satış, "Blöflerinizden bıktık" itirafı. https://www.wrmea.org/1996-january/u.s.-military-technology-sold-by-israel-to-china-upsets-asian-power-balance.html
[4] John W. Golan, Lavi: The United States, Israel, and a Controversial Fighter Jet — University of Nebraska Press, 2016. İsrailli yüklenicilerin J-10'un aerodinamik hatlarını bizzat çizmek üzere gizli sözleşme imzaladığının akademik tespiti, kanard-delta-ventral hava alığı genetik izlerinin analizi. Ayrıca: "Did Israel 'Transfer' Military Technology to Help China Build the J-10 Fighter?" — The National Interest, Kasım 2024. https://nationalinterest.org/blog/buzz/did-israel-transfer-military-technology-help-china-build-j-10-fighter-85491
[5] "Sino-Israeli Security Relations: In America's Shadow" — Middle East Institute (MEI), 2018. Phalcon'un Tayvan Boğazı'ndaki stratejik etkisi, Harpy'nin F-35 programı sonuçları, Çin'in tersine mühendislik yoluyla yerli Harpy versiyonu üretimi. https://mei.edu/publications/sino-israeli-security-relations-americas-shadow
[6] Yoram Evron, "Between Beijing and Washington: Israel's Technology Transfers to China" — Journal of East Asian Studies 13:3, 2013. Phalcon krizinde İsrail'in Çin'e ödediği 350 milyon dolarlık tazminat, Harpy modernizasyon krizi sonrası Amos Yaron'un Ağustos 2005'te istifaya zorlanması. https://doi.org/10.1017/S1598240800008328
